Θανάσης Καλλιανιώτης

ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗ ΣΤΟ ΓΚΙΝΤΙΚΙ ΛΑΡΙΣΑΣ

2011-04-03T14:06:00.001-07:00

ΠΑΝΤΕΛΟΝΙΑ ΑΝΤΙ ΜΑΥΡΗΣ ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΑΣ

2011-02-27T08:42:00.000-08:00

Χορευτικό Αιανής στην πλατεία Κοζάνης, Απόκριες 2011. Η εικονιζόμενη ενδυμασία των ανδρών καθιερώθηκε τη δεκαετία του 1990, μακράν απέχουσα τις παραδοσιακής, της μαύρης δηλαδή φουστανέλας

ΧΑΛΚΙΝΑ ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ

2011-02-26T23:38:00.000-08:00

Κοζάνη, χθες, πεζόδρομος, χάλκινα βαλκανικής εν δράσει, ήχος που ξυπνά.

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ

2010-12-25T11:22:00.000-08:00

ΧΟΡΩΔΙΑ ΑΙΑΝΗΣ ΣΕ ΡΟΔΙΑΝΗ 8.8.10

2010-08-08T13:57:00.000-07:00

Η έντεχνη, δημοτική, παραδοσιακή και λαϊκή ορχήστρα του Δήμου Αιανής στο προαύλιο του (ανενεργού) Δημοτικού Σχολείου Ροδιανής. Με καιρό εξαίσιο και περιβάλλον οικογενειακό.

ΑΝΤΙΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΟ ΣΟΦ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΙΑΝΗΣ

2010-08-03T14:41:00.000-07:00

Σήμερα 3η Αυγούστου 2010 στην πλατεία Αιανής έλαβε χώραν αντικαλλικράτεια εκδήλωση από το "Συντονιστικό Όργανο Φορέων".
Θύμιζε οικογειακή εκδήλωση γεμάτη ρομαντισμό. Μεταβλητές αρνήσεως προβλήθηκαν η χιλιομετρική απόσταση, η αυξημένη φορολογία και η μελλοντική απομόνωση.

ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ ΠΕΛΑΡΓΑΚΙΟΥ

2010-07-30T06:26:00.000-07:00

Τηλεφώνημα από τη γειτονιά του Πάρκου Παναγιάς Αιανής ότι ένας πελαργάκι της φωλεάς πιάστηκε σε σχοινί κι αδυνατεί να πετάξει.

Αμέσως οι ΟΡ.ΑΙ.ΟΙ. επικοινωνήσαμε με τη ΔΕΗ μέσω της Οικολογικής Κίνησης Κοζάνης. Συνεργείο της πράγματι έφθασε την επομένη ημέρα 28.07.10. Ανέβηκε με το μηχάνημα ένας νεαρός και το ξέμπλεξε με τα κοντάρια

Οι Ορειβάτες Αιανής -Οικολόγοι ευχαριστούμε πολύ τη ΔΕΗ.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΙΘΑΡΕΣ ΣΤΟ ΙΔΙΟΜΕΛΟ

2010-07-30T06:24:00.000-07:00

οι Τρεις Κιθάρες στο μιούζικ μπαρ Ιδιόμελο Αιανής 29.07.10. Τόπο στα νιάτα!

Du Lupo

2010-07-23T00:36:00.000-07:00

Οι Du Lupo (Φίλιππας Γιαννάκης και Μήτσος Βαβλιάρας) με συμμετοχή του Κώστα Τζαναμπέτη στο μπαρ Ιδιόμελο Αιανής την Πέμπτη 22η Ιουλίου 2010

2010-07-16T00:28:00.000-07:00

Ευθύμης Γκουρτζιούμης και Θανάσης Τσαγκαδούρας (no guilt) στο μπαρ Ιδιόμελο Αιανής 15.10.07 -η φρεσκάδα της νιότης

ΑΠΟΛΑΥΣΗ ΤΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ: ΣΙΝΙΑΤΣΙΚΟ 20.03.10

2010-03-21T07:09:00.000-07:00

Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ

2010-03-19T15:02:00.000-07:00

Λουλούδια μέσα στα μπάζα του δρόμου προς το Βατερό

ΠΙΣΟΔΕΡΙ 20.02.10

2010-02-28T11:33:00.000-08:00

Ακόμα μία εκδρομή στο Πισοδέρι, για ανίχνευση χώρων και χιονοδρομία. Δυστυχώς η υπάρχουσα σκόνη της Σαχάρας εμπόδισε το πρώτο.

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΑΞΙΔΙΟΥ

2010-02-17T04:03:00.000-08:00

ΝΕΥΡΟΥΠΟΛΗ ΧΡΩΜΙΟΥ

ΓΕΦΥΡΑ ΠΑΛΙΟΥΡΙΑΣ

Με ανδρεία, πίστη και λογική: το νόημα του 1940

2009-10-29T08:22:00.000-07:00

Συνηθίζεται σε λόγους εθνικών επετείων η υπερβολή αντί της πραγματικότητας, όμως ο σημερινός λιτός λόγος δεν θα το πράξει. Απλούστατα διότι στα γεγονότα του 1940 -41 η υπερβολή ωχριά μπροστά στην πραγματικότητα.

Επιλέχτηκε εδώ η 28η Οκτωβρίου να εξεταστεί μέσα από το δίπολο λογιστικόν –θυμοειδές ή άλλως λογική -ψυχή. Διττή είναι και η σημερινή υπόσταση της σημερινής εορτής: δεν είναι μόνο πολιτικής (και στρατιωτικής) φύσεως, αλλά και θρησκευτικής. Τιμούμε την άρνηση της χώρας μας να υποταχτεί στις αξιώσεις του Άξονα και παράλληλα την πρόνοια της Παναγίας να σκεπάσει το λαό με το ωμοφόριό της, η εορτή της Αγίας Σκέπης της Υπεραγίας Θεοτόκου, μία εμπειρική έκφανση της Θείας Οικονομίας.

Η επίκληση του Λόγου από τους αγωνιστές της εποχής ήταν κι αυτή εμπειρική: έγραφε από το Αλβανικό Μέτωπο σε γράμμα του ο ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητρόπολης Γρεβενών Ιωακείμ Λιούλιας, λοχαγός –στρατιωτικός ιερέας στον πόλεμο με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς εμπνεόμενος από τον Ακάθιστο Ύμνο, από το «Χαίρε, δι' ης εγείρονται τρόπαια. χαίρε, δι' ης εχθροί καταπίπτουσι».

η Θεοτόκος τώρα γίνεται η ΥΠΕΡΜΑΧΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ … και διδάσκει για μία ακόμη φορά εις όλον τον κόσμον ότι το πνεύμα νικά την ύλην, ότι η ψυχή συντρίβει τας μηχανάς.

Το θάρρος λοιπόν και η ελπίδα, τα οποία πηγάζουν από τη θρησκευτική πίστη, ήταν στοιχεία που συνείχαν το νικηφόρο αγώνα των Ελλήνων αξιωματικών και στρατιωτών στο μέτωπο του 1940 -41. Διότι η πραγμάτωση των σχεδίων μάχης, όσο άριστα κι αν είχαν σχεδιαστεί, θα έμεναν ανεκτέλεστες επιθυμίες στα χαρτιά χωρίς την ύπαρξη του θάρρους και της ελπίδας.

Όπως πηγές της εποχής μας πληροφορούν:

Χαρακτηριστικόν της περιφρονήσεως προς τον θάνατον των στρατιωτών του Ταγ/τος τούτου είναι ότι ευρισκόμενον προ φωλεών πολ/λων οργανωμένων και πλήρων Πυρ/κών επετίθεντο δια της λόγχης και ελόγχιζον τους αμυνομένους εντός των φωλεών τούτων.

Πράγματι από τις πρώτες ημέρες του πολέμου οι Έλληνες κινήθηκαν «δια της λόγχης» όπως αναφέρεται στη στρατιωτική ορολογία, δηλαδή ορμούσαν επάνω στους Ιταλούς με την ξιφολόγχη μπροστά στο όπλο τους. Να γιατί η πραγματικότητα αναδεικνύεται ανώτερη της υπερβολής με μία απλή ανάγνωση ημερολογίων στρατιωτικών μονάδων όπου συναντά κανείς όχι μία, αλλά πολλές φορές την εκπληκτική έκφραση «δια της λόγχης».

Τα κίνητρα της καταπληκτικής ανδρείας ήταν λοιπόν η «ψυχή», το «πνεύμα», η πίστη, η εμπειρία της «σκέπης», το θυμοειδές που αναφέρθηκε στην αρχή. Και την ανδρεία αυτή ενέπνεαν αλυσιδωτά στους στρατιώτες της πρώτης γραμμής οι αξιωματικοί τους, λαϊκοί και κληρικοί. Κληρικοί που ανέκαθεν διέπρεπαν στους αγώνες του Έθνους σαν το Δημήτριο το Νεομάρτυρα εκ Σαμαρίνης που «από τα μάτια του … έβγαιναν σπίθες» όπως γράφει ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Γρεβενών.

Το έτερο σκέλος του διπόλου ήταν το λογιστικόν, η λογική, ο σχεδιασμός δηλαδή απόκρουσης των εισβολέων. Ήταν ευτύχημα για τη χώρα μας που ηνίοχος του άρματος, το οποίο επέπρωτο να αναμετρηθεί με το αντίστοιχο ιταλικό ήταν ένας οξύνους περί των πολεμικών άνδρας, ο Ιωάννης Μεταξάς, αξιωματικός του Μηχανικού με επιτελική πείρα από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Θεωρώντας ότι «ο κύριος της θαλάσσης ήτανε και κύριος της Ευρώπης, ήτανε και κύριος του Κόσμου» είχε επιλέξει να ταχθεί με το μέρος των Συμμάχων.

Αυτό ήταν το θεωρητικό μέρος του προβλήματος. Στην πράξη ο Μεταξάς προσανατόλισε σοβαρά τη χώρα για πόλεμο μόλις ανέλαβε την αρχή. Διπλασίασε τις στρατιωτικές δαπάνες, έδωσε βαρύτητα στις μεταφορές και την επιμελητεία, πύκνωσε τις ασκήσεις μάχης όπου συμμετείχαν για πρώτη φορά και στρατιώτες. Συγκρότησε μεγάλες μονάδες Πυροβολικού, Ιππικού και τάγματα Μηχανικού. Καλυτέρεψε τον ιματισμό και τα άρβυλα του Στρατού. Έδειξε πρόνοια για επάρκεια τροφίμων και κατασκεύασε οχυρά στη μεθόριο της Βουλγαρίας.

Έχοντας ετοιμάσει τρία σχέδια μάχης, ο Στρατός του Έθνους περίμενε με τόλμη την ιταλική επίθεση. Υποχώρησε στο Νότιο Μέτωπο, αμύνθηκε στο Κεντρικό κι επιτέθηκε στο Βόρειο Μέτωπο όπου έλαβαν μέρος στρατιωτικές μονάδες του τότε νομού Κοζάνης. Οι Ιταλοί άρχισαν να παραδίδονται και να υποχωρούν συνεχώς με αποτέλεσμα ο Στρατός μας να φθάσει νικηφόρος δεκάδες χιλιόμετρα μέσα στην Αλβανία.

Την άνοιξη του 1941 επιτέθηκαν στη χώρα και οι αήττητοι ως τότε Γερμανοί, που είχαν καταβάλλει τη μισή Ευρώπη. Παρά πάσαν λογικήν, αλλά με περισσή πίστη και ανδρεία -«ο Θεός και το Δίκαιον είναι μεθ’ ημών» έλεγε ένας διοικητής συντάγματος της Δυτικής Μακεδονίας στους στρατιώτες του- ο Ελληνικός Στρατός τους υποδέχτηκε με πυρά. Αντιμετωπίζοντας όμως Ιταλούς και Γερμανούς σε έναν διμέτωπο αγώνα με ελάχιστη, εικονική μάλλον, συμμαχική βοήθεια η χώρα μας δεν είχε προοπτικές επιτυχίας. Πολέμησε μέχρι την τελευταία στιγμή σκληρότατα, γι αυτό έπεσαν στη μάχη 14.000 αξιωματικοί και στρατιώτες ξέχωρα οι πολίτες.

Ο πόλεμος δεν τελείωσε ακόμα όσον αφορά στο ζήτημα της μνήμης. Στα αλβανικά βουνά αναζητούνται ακόμη να ταφούν σε κοιμητήρια 8.000 περίπου πεσόντες Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί. Ακόμη ο «αγώνας ενάντια στις ηθικές και αξιακές εκπτώσεις» δεν θα σταματήσει ποτέ. Άρα το παράδειγμα όσων αγωνίστηκαν το 1940 -41, αξιωματικοί, στρατιώτες και πολίτες με ανδρεία, πίστη και λογική θα υπάρχει πάντα μπροστά μας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Διαμαντοπούλου Άννα, Μήνυμα για την 28η Οκτωβρίου, http://www.diamantopoulou.gr/, 2009

Δορδανάς Στράτος, Καλλιανιώτης Θανάσης, Μιχαηλίδης Ιάκωβος (επιμ.), Η Φλώρινα στο Έπος του Σαράντα: Ιστορία των Σιδηρών Συνταγμάτων της, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Univercity Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008

Ηλιάδη Ιωάννα, Τιμούν 8.000 ήρωες του αλβανικού μετώπου... , http://www.ethnos.gr/, 2009

Καλλιανιώτης Θανάσης, «Η Ελλάδα κατά την περίοδο 1940 -1941», Εμείς οι Έλληνες, πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, Από την Μικρασιατική Καταστροφή στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή, τ. Β΄, Σκάι, Αθήνα 2008, 54-88

Οι νεκροί του Στρατού Ξηράς κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου μέσα από τα αρχεία της ΔΙΣ, http://www.scribd.com/, 2009

Παπατζανάκης Γεώργιος, Η Εορτή της Αγίας Σκέπης της Υπεραγίας Θεοτόκου και ο συνεορτασμός με την Εθνική Επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, http://www.egolpio.com/, 2009

Πολιτεία του Πλάτωνα, http://el.wikipedia.org/, 2009

Σιγάλας Σέργιος, Οι τρεις Άγιοι των Γρεβενών, Νικάνωρ Όσιος, Δημήτριος ο Νέος εκ Σαμαρίνης, Γεώργιος ο Νεομάρτυς εκ Τσουρχλίου, Ιερά Μητρόπολις Γρεβενών, Γρεβενά χ.χ.
Σιώζος Γεώργιος, Αρχιμανδρίτης Ιωακείμ Αθ. Λιούλιας, 1911 –1943, Ο Δυτικομακεδόνας Εθνομάρτυρας, Πολιτιστικός Σύλλογος Κρόκου «Ιωακείμ Λιούλιας» και Ν.Α. Κοζάνης, Κοζάνη 2000

Ομιλία που γράφτηκε από το Θανάση Καλλιανιώτη για να εκφωνηθεί την 28η Οκτωβρίου 2009 στο Μητροπολιτικό Ναό των Γρεβενών. Δυστυχώς η διαπρύσια επιθυμία δεν πραγματοποιήθηκε, λόγω τυχούσης ασυγχρονίας προγράμματος και δοξολογίας.

Ήτοι: σύμφωνα με το πρόγραμμα της Νομαρχίας η δοξολογία άρχιζε 10:30΄. Ο γράφων προσήλθε στο ναό στις 10:25΄, αλλά, επειδή η δοξολογία είχε αρχίσει νωρίτερα, πρόλαβε μόνο να πάρει αντίδωρο.

Φύση παρά τσιμέντο: το νέο Πολιτιστικό Κέντρο της Αιανής

2009-09-09T22:16:00.000-07:00

Αρχές δειλινής μουσικής παράστασης κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών εορτών που αφειδώς χρηματοδοτεί ο Δήμος Αιανής. Οι ελάχιστοι θεατές δηλώνουν εν μέρει την προτίμηση των κατοίκων στα κλαρίνα κι εν πολλοίς την επιπολάζουσα ολιγανθρωπία της υπαίθρου

Το φθινόπωρο του 2007 ο Δήμος Αιανής έλαβε το βραβείο της «Ομορφότερης Πλατείας και Πεζοδρόμου» για το κεντρικό πάρκο του χωριού: «είναι ένας υποδειγματικός χώρος πρασίνου … με απώτερο στόχο την απόλαυσή του τόσο από τους κατοίκους, όσο και τους επισκέπτες της Αιανής» σύμφωνα με όσα μας παρέδωσε το Γραφείο Τύπου του Δήμου.[1]

Αυτός ο «υποδειγματικός χώρος πρασίνου» αρχίζει όμως να ελαττώνεται, πρώτα με τη δημιουργία χώρου στάθμευσης αυτοκινήτων κι έπειτα με κάτι πολύ μεγαλύτερο: σχετικά πρόσφατα, τον Ιούλιο του 2009, το Δημοτικό Συμβούλιο Αιανής συζήτησε και συμφώνησε για την ανέγερση «Πολιτιστικού Κέντρου Αιανής».[2] Το ζήτημα όμως άρχισε να προετοιμάζεται «εδώ και δύο χρόνια», κατά τα προλεγόμενα του Δημάρχου σε ροκ συναυλία την 21η Αυγούστου 2009. «Θα είναι μακεδονικού στιλ…, θα συνδυάζεται απόλυτα με το χώρο γύρω από το πάρκο…, θα είναι 1236 τμ» και θα κτιστεί βόρεια της Παναγίας κατέληξε ο ίδιος.[3] Το

κόστος του αγγίζει τα δυόμισι εκατομμύρια ευρώ.[4]

Αυτό που δεν αναφέρθηκε είναι πως θα είναι το τέταρτο κατά σειράν δημόσιο οικοδόμημα αυτής της μορφής! Εδώ και δεκαετίες υπάρχει ήδη ένα «Πνευματικό Κέντρο Αιανής»[5] και πρόσφατα μία «αίθουσα τέχνης».[6] Καθώς ο πολιτισμός ελλείπει στους δύο ορόφους του Πνευματικού Κέντρου στεγάζεται το νυν Δημαρχείο εκτός από μία αίθουσα που αφέθηκε σε ολιγομελή τοπικό σύλλογο όπου κυρίως διδάσκονται χοροί των Μέσων Χρόνων.

Δίπλα στο Πνευματικό Κέντρο (δηλαδή το σημερινό Δημαρχείο) στέκει ένα ακόμη δημόσιο οικοδόμημα. Εκεί στεγάζεται η ΔΕΑΤΠΑ, κλάδος του Δήμου Αιανής. Πολύ κοντά τους ορθώνεται έτερο σχετικό, λεγόμενο «κτίριο Leader» όπου προσεχώς κανονίζεται να διεξαχθούν μαθήματα αγιογραφίας[7] -παλαιότερα ήταν Παιδικός Σταθμός, ενώ γνώρισε κι

άλλες χρήσεις.

Λεπτομέρεια του πάρκου Αιανής. Μπροστά κάτω διακρίνεται ο χώρος όπου θα στηθεί το νέο «Πολιτιστικό Κέντρο» της Αιανής. Στο κέντρο της στέκει ο βυζαντινός ναός της Παναγίας. Πίσω από το ιερό φαίνεται το παλαιό «Πνευματικό Κέντρο» του ιδίου χωριού

Οι αντιρρήσεις
Δύο είναι οι ενστάσεις μας, των μονίμων κατοίκων: ο τόπος κατασκευής και η χρησιμότητα ενός ακόμη (τετάρτου) Πολιτιστικού ή ΔΕΑΤΠΑ ή Leader ή Πνευματικού Κέντρου.
Να γιατί: παλαιότερα στον ίδιο περίπου χώρο υπήρχε ένας σχεδόν παρθένος σε βλάστηση και με φυσικές ανάβρες σχολικός κήπος, δημιούργημα ενός ανθρώπου, του δασκάλου Κωνσταντίνου Σιαμπανόπουλου.[8] Για την κατασκευή του ο ρομαντικός αυτός πολεμιστής έδωσε μάχες για να πείσει τους ιδιοκτήτες εδαφών να τα παραχωρήσουν προς όφελος όλων. Άνοιξε έτσι ο χώρος. Σήμερα εκεί βρίσκεται το κεντρικό πάρκο του χωριού που ενθουσιάζει αρκετούς από τους επισκέπτες του -θα μπορούσε να γίνει περισσότερο λειτουργικό κι εντυπωσιακό.

Στο θέμα μας τώρα: ο Δήμαρχος και το Συμβούλιό του αποφάσισαν στον ίδιο χώρο να κατασκευάσουν ένα πανάκριβο, κυκλώπειο κτίριο δίπλα στο βυζαντινό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ανάμεσα στο πάρκο και την πλατεία, και σε χώρο που επί έτη αφήνουν επίτηδες αφρόντιστο. Το γιγάντιο αυτό κτίριο θα προκαλέσει τις εξής παρενέργειες:

α) θα κλείσει την αναπνοή του βυζαντινού ναού - το «μακεδονικό στιλ» που επικαλούνται (ποιο ακριβώς είναι αυτό;) θεωρείται ξένο τόσο προς τον κοντινό ναό όσο κι ως προς την αρχιτεκτονική εικόνα του χωριού.

β) ο όγκος του θα διακόψει τη συνέχεια πλατείας και πάρκου, ακολούθως και ο αυτοκινητόδρομος που λέγεται ότι θα σχεδιαστεί για την πρόσβαση εις βάρος του παρακείμενου καλντεριμιού που κάποτε υπήρχαν γνώμες να πεζοδρομηθεί.

γ) το νέο κτίριο θα καταλάβει σημαντικό μέρος του πάρκου, μέρος που με καλή σκέψη κι ελάχιστη θέληση θα μπορούσε να γίνει μία παιδική χαρά πανελληνίου φήμης –οι δυο ήδη υπάρχουσες λογίζονται από απλοϊκές έως απλούστατες.

Αν τώρα το νέο αυτό Πνευματικό ή Πολιτιστικό Κέντρο κατασκευαζόταν έξω από την Αιανή (όπως το παρόμοιο -ανενεργό- της Καισαρειάς), κοντά στο -επίσης ανενεργό- γήπεδο, π.χ. ή στο Μουσείο ή σε κάποιο μαχαλά του χωριού, πάλι δεν θα συμφωνούσαμε για δύο λόγους. Πρώτον: η πολιτισμική πρόοδος δεν είναι ζήτημα κτιρίων, αυτά ήδη πλεονάζουν, και πληρωμένων επισκέψεων μουσικών σχημάτων, αλλά δόκιμων κατευθύνσεων. Δεύτερον: ο πληθυσμός του χωριού μειώνεται κάθε χρόνο –μία απλή απαρίθμηση των μαθητών του Δημοτικού θα έδειχνε παραστατικά την κατιούσα οπότε κάθε σκέψη για ωδεία, πινακοθήκες κλπ μόνο στο στάδιο των οραμάτων μπορεί να αθληθεί.

Το ερώτημα γιατί ο Δήμαρχος και οι Δημοτικοί Σύμβουλοι προχωρούν στην ίδρυση ενός ακόμη Πνευματικο -Πολιτιστικού Κέντρου δεν είναι δύσκολο να απαντηθεί. Ένας από τους λόγους της επιμονής είναι οι διαφορετικές των προσλήψεις: προσέρχονται στο χωριό ως ημερήσιοι επισκέπτες και το βράδυ επιστρέφουν στην πόλη της Κοζάνης όπου κατά πλειονότητα κατοικούν. Στη σκέψη τους κυριαρχούν οι εικόνες της πόλης κι όχι του χωριού. Αυτό ανιχνεύεται στην εντεινόμενη προσπάθειά τους να μετατρέψουν το χωριό σε πόλη: κατασκευάζουν σαλίγκαρους στα σταυροδρόμια, χώρους στάθμευσης πολλούς κι άλλα συναφή.

Οι πολλαπλοί σύλλογοι του χωριού που προβάλλονται ότι αναζητούν στέγη στην ουσία αποτελούνται από τα ίδια πρόσωπα, που δεν ξεπερνούν τις δύο δεκάδες. Η έντονη κίνηση που φαίνεται να έχει το χωριό κάθε Αύγουστο, είναι επειδή έρχονται οι φοιτητές ή κάτοικοι των πόλεων προς ωριαία αναψυχή. Έπειτα φεύγουν.

Επιλεγόμενα
Υπάρχει λύση; Το πρώτο ζήτημα που αναφέρθηκε, δηλαδή το χάραγμα δόκιμων πολιτισμικών κατευθύνσεων (και η σοβαρή προώθηση των εναλλακτικών μορφών τουρισμού), ίσως υλοποιηθούν στο μέλλον από άλλα πρόσωπα, αν κερδίσουν τις ερχόμενες εκλογές. Το δεύτερο, η ανθρωπορραγία, είναι δυνατόν κατά πλειονότητα να αντιμετωπιστεί μόνον αν επιτευχθεί με γενναιότητα το πρώτο.

Γνωρίζει καλά ο γράφων ότι αυτό το κείμενο δεν θα συγκινήσει. Λίγοι θα συμπαραταχθούν μαζί του και σχεδόν κανένας δεν θα το δηλώσει φανερά. Το μεγαθήριο θα κτιστεί, εν μέρει θα εξοπλιστεί και θα γίνουν προσπάθειες, «σαν των Τρώων», να λειτουργήσει. Όμως με την επιπολάζουσα ολιγανθρωπία, την οσονούπω απορρόφηση του Δήμου Αιανής από τον αντίστοιχο της Κοζάνης και τη συνακόλουθη άρνηση πληρωμής των αυξανόμενων κονδυλίων συντήρησής του θα οδηγηθεί πριν από το τέλος της δεκαετίας στην εγκατάλειψη. Από τότε μέχρι να κατεδαφιστεί, θα χρησιμοποιείται μονίμως από πουλιά και ζώα και παροδικώς από ανθρώπους με πρόσκαιρες ανάγκες.

Προς τι λοιπόν η ύπαρξη του ανωτέρου κειμένου; Απλώς για τις ερχόμενες νέες γενιές, να μη μας μέμφονται ότι δεν τολμούσαμε, ότι υπακούαμε χωρίς αντιρρήσεις, ότι δε βλέπαμε μακριά!

Σημειώσεις

[1] http://www.aiani.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=90&Itemid=147
[2] http://www.aiani.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=548&Itemid=140
[3] Λόγος Δημάρχου στη «Βραδιά Ροκ μουσικής με το συγκρότημα του Ηλία Θ. Μπουρνιώτη», βλ. .http://www.aiani.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=555&Itemid=210
[4] http://www.aiani.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=548&Itemid=140
[5] Για την ονομασία βλ. http://www.giapraki.com/news.php?item.2287
[6] http://www.koziani.gr/theatro_ekdiloseis.htm
[7] http://www.kozani.gr/portal/index.php?option=com_content&task=view&id=809&Itemid=2
[8] Για τον κήπο αυτό βλ. Κωνσταντίνου Σιαμπανοπούλου, Αιανή, ιστορία –τοπογραφία –αρχαιολογία, Θεσσαλονίκη 1974, σ. 372-7

Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ

2009-09-08T05:35:00.000-07:00

Κείμενο του Δρ. Θανάση Καλλιανιώτη κατά την Εισαγωγική Επιμόρφωση των Αναπληρωτών Εκπαιδευτικών στο ΠΕΚ Κοζάνης την Τρίτη 8η Σεπτεμβρίου του 2009

Προλογικά
Κατόπιν αιτήσεώς μου για τη διδασκαλία της Ιστορίας κλήθηκα να σας ανακοινώσω κι έπειτα να συζητήσουμε μία διάφορη θεματική. Τίτλος της: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σύγχρονο σχολείο και υπότιτλοι οι εξής επί μέρους τομείς: επαγγελματισμός, διά βίου μάθηση, διαχείριση σχέσεων και συνεργασία με την εκπαιδευτική κοινότητα, με τους γονείς και τους κοινωνικούς εταίρους.[1]

Υλικά δομής ανακοίνωσης
Τα υλικά δομής της βραχύχρονης διάλεξης είναι: α) βιβλία, στα οποία εντρυφούν απόφοιτοι Πανεπιστημίων προς επιτυχίαν στις εξετάσεις του ΑΣΕΠ β) ιστοσελίδες όπου αναφέρονται οι υπότιτλοι γ) μάχιμες εμπειρίες επί 16 έτη μέσα σε σχολικές τάξεις ανά την Ελλάδα δ) δίχρονη παρατήρηση των περί της Εκπαίδευσης πραγμάτων από το θώκο του Σχολικού Συμβούλου ΠΕ Γρεβενών ε) και τέλος τέσσερις δεκαετίες τριβών ως μαθητής και εισηγητής σε θρανία και αμφιθέατρα για τη Γνώση, την Ιστορία, τη Φύση και τον Πολιτισμό.

Αντί του εκπαιδευτικός θα προτιμηθεί εδώ ο όρος δάσκαλος, σημερινή ονομασία του Διδασκάλου, μία βαρύτιμη προσφώνηση (θρησκευτική εν πολλοίς υφής).[2] Θα είχε πολύ ενδιαφέρον πριν αναλυθεί η ερώτηση «ποιος είναι ο ρόλος του Δασκάλου στο Σύγχρονο Σχολείο, δηλαδή στο σημερινό Σχολείο» να οριστεί και συγκριθεί το παλαιό με το Σύγχρονο Σχολείο.

Παλαιό και νέο Σχολείο
Ως νέοι στην ηλικία προφανώς γνωρίζετε το παλαιό Σχολείο, (τουλάχιστον) μέσα από διηγήσεις γονέων και πρεσβυτέρων. Εμείς είχαμε την τύχη να ζήσουμε ως μαθητές του Δημοτικού, έστω και για λίγο, πριν από την άφιξη του ηλεκτρισμού στο χωριό Αιανή της Κοζάνης, σε μία εποχή που ελάχιστες μόνον όψεις της διέφεραν από τις αντίστοιχες των Μέσων Χρόνων.

Μία από τις διαφορές του παλαιού με το σύγχρονο Σχολείο, πολύ ρομαντική, ήταν η προσκομιδή καυσοξύλων από εμάς τους μαθητές για τη θέρμανση, μία ομαδική, προκαπιταλιστικού τύπου, συνεισφορά για έναν κοινό σκοπό –σήμερα παρομοίως προσφέρουν οι γονείς, έμμεσα μάλλον παρά άμεσα. Διαφορά αμεσότητας λοιπόν!

Έτερο σημαντικό: όλοι οι δάσκαλοι της υπαίθρου κατοικούσαν παλαιότερα στα χωριά όπου ευρίσκονταν τα Σχολεία τους –σήμερα οι περισσότεροι μετακινούνται σε πόλεις. Μία από τις πιο απλές επιπτώσεις που απορρέουν από τη συνάρτηση αυτή είναι η συνεργασία με τους γονείς ή τους κοινωνικούς εταίρους όπως αναφέρουν οι ανωτέρω υπότιτλοι. Με λίγα λόγια παλαιότερα οι δάσκαλοι εμπλέκονταν αναγκαστικά στον τοπικό καμβά, ενώ σήμερα μόνο με εθελοντικές επισκέψεις μπορούν να συμβληθούν μαζί του.

Επαγγελματισμός
Από τα ήδη αναφερόμενα οικοδομείται το δίπολο ανάγκη –εθελοντισμός ή κατά μία ελευθεριάζουσα οπτική η ελκυστική διελκυστίνδα: το επάγγελμα ως λειτουργία –η λειτουργία ως επάγγελμα. Ποιο ακριβώς από τα ανωτέρω δύναται να αντληθεί από τον υπότιτλο επαγγελματισμός του δασκάλου αγνοείται. Είναι όμως σαφές ότι αποφεύγεται η λέξη «επάγγελμα» για να μη δημιουργούνται εντάσεις, διότι μέχρι πριν από μερικά χρόνια το επάγγελμα του δασκάλου επονομαζόταν από διάφορους ζηλωτές λειτούργημα, άλλη μία βαριά λέξη, θρησκευτικής κι αυτή υφής, την έκφανση της οποίας ευνοούσαν διάφορες αυστηρές διακυβερνήσεις.

Σήμερα με την ευρεία σύνθεση του πολιτικού συστήματος η λέξη λειτούργημα φαντάζει παρελθοντική. Στη μάχη μεταξύ επαγγέλματος και λειτουργήματος θεωρητικά το πρώτο θα καταβαλλόταν από το δεύτερο. Πρακτικά θα έπρεπε να γίνει αποδεκτή ή ύπαρξη πολλών λειτουργημάτων, πολλών οπτικών δηλαδή κατά την άσκηση της διδασκαλίας ή του τρόπου ζωής των δασκάλων, ορισμένες από τις οποίες ίσως βρίσκονταν σε αντιδιαστολή μεταξύ τους.

Σε τι λοιπόν συνίσταται λοιπόν ο επαγγελματισμός του δασκάλου; Προφανώς στην τήρηση των υποχρεώσεων που περιέχονται στο καθηκοντολόγιό του. Γιατί να θιχτεί εδώ πέρα, εκτός από την ανάγκη ίσως να αντικατασταθεί η λέξη λειτούργημα; Ως παραίνεση για να σταματήσει κάτι που ελαττώνεται ή ως ενίσχυση (άλλως περιχαράκωση) της αυτοπεποιθήσεως των δασκάλων;

Απαντήσεις μπορούν με άνεση να δοθούν, όμως ο υποκειμενισμός των είναι φανερός. Η εμπεριεχόμενη στο καθηκοντολόγιο λέξη προγραμματισμός,[3] ήγουν η προετοιμασία του δασκάλου πριν να διδάξει ή προβεί σε διάφορες ενέργειες, σαρκώνει κατά τη γνώμη του γράφοντος τον επαγγελματισμό και κατ΄ επέκτασιν τη δραπέτευση από τον ερασιτεχνισμό.

Πράγματι πρόκειται για ένα κομβικό σημείο της Επιστήμης: ο επαγγελματισμός δηλώνει την ύπαρξη συστηματοποιημένων ενεργειών για την επιτυχία ενός από πριν καθορισμένου σκοπού ή τέλος πάντων συστηματοποιημένων ενεργειών προς αναζήτησιν ή κατασκευήν νέων μοντέλων, έστω και πρόσκαιρων, τα οποία ίσως συγκρούονται με τα ήδη υπάρχοντα (αναλυτικό πρόγραμμα, ανάγκες μαθητών, επιδιώξεις της κοινωνίας).[4]

Δια βίου μάθηση
Δια βίου μάθηση, δηλαδή η εκπαίδευση των ενηλίκων σε όλη τη διάρκεια της ζωής των. Σήμερα στο πεδίο αυτό εντός κι εκτός της χώρας δραστηριοποιείται η Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης.[5] Γνωστός κλάδος της είναι οι ΝΕΛΕ.[6] Δεν πρόκειται για κάτι εντελώς νέο. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μεταξά (δεκαετία του 1930) είχαν δημιουργηθεί Νυκτερινές Σχολές, δηλαδή απογευματινά ή βραδινά Σχολεία για άνδρες και γυναίκες όπου διδάσκονταν η ελληνική γλώσσα, ιστορία, τραγούδια, χοροί, υγιεινή, ραπτική έως και λογιστική.[7]

Ανάμεσα στους προς επιμόρφωσιν ενηλίκους συγκαταλέγεται προφανώς κι ο δάσκαλος όπως επίσης και εμείς. Στον πρώτο δίνονται κι άλλες ευκαιρίες: η παρακολούθηση π.χ. διαλέξεων στα ΠΕΚ όπου ίσως η θεματολογία να είναι κοινότυπη, ωστόσο η σημασία εστιάζεται στην οπτική των ομιλητών.

Έτερο είδος επιμόρφωσης αποτελούν τα σεμινάρια των Σχολικών Συμβούλων στην αρχή ή το τέλος του σχολικού έτους όπως επίσης και τα επιμορφωτικά δίωρα σε ομάδες Σχολείων ή σε κάθε Σχολείο -εδώ η γενική θεωρία δοκιμάζεται χάρη στη μεταβλητή των ιδιαιτεροτήτων εκάστου τόπου. Και φυσικά οι κατ΄ ιδίαν συζητήσεις.

Δάσκαλος κι εκπαιδευτική κοινότητα
Τη σχέση των δασκάλων με τους συναδέλφους, όπως και με τους προϊσταμένους τους, καθοδηγητές και διοικητικούς, έχει ρυθμίσει η Πολιτεία. Σε κάθε Σχολείο ο Σύλλογος Διδασκόντων, έχει ήδη καθορισμένα καθήκοντα και αρμοδιότητες.[8] Όμως ο χαρακτήρας καθώς και η κοσμοθεωρία εκάστου παίζουν σημαντικό ρόλο, στον καταμερισμό π.χ. των εργασιών μέσα στο Σχολείο ή και στην επιλογή των τάξεων.

Γνωσιολογική συνεργασία και προσωπικές σχέσεις έχουν οι εκπαιδευτικοί κι εκτός εργασίας. Στην ποικιλία της ζωής είναι φυσικό να διατρέχονται από υπερθεματισμούς ή δυσφορίες. Οι τελευταίες είναι επιθυμητές έως το σημείο που προκαλούν το διάλογο, έστω και οξύ.

Σε περίπτωση που διάφορα προβλήματα δεν δύνανται να λυθούν, διότι δεν είναι όλα λυτά, εναπόκεινται σε υπηρεσιακώς ανωτέρω πρόσωπα. Αν κι εκεί δεν ξεμπλέκεται ο μίτος της διαμάχης, ένα από τα οφέλη της σύγκειται στη σύγχρονη ευκαιρία παρατήρησης των στρατοπέδων και στην ύστερη κατανόηση της δημιουργίας των. Δηλαδή ποιοι επέλεξαν μία από τις δύο αντιτιθέμενες γνώμες και ποιες οι αιτίες σχηματισμού των.

Οι σχέσεις των δασκάλων αναμεταξύ τους στο πλαίσιο των Διδασκαλικών Συλλόγων εξαρτώνται από την κατεύθυνση των τελευταίων, αν δηλαδή είναι ανοιχτά πολιτισμική ή αυστηρά συνδικαλιστική.

Δάσκαλος και γονείς
Η γραφή ότι οι δάσκαλοι «ενδιαφέρονται για τις συνθήκες ζωής των μαθητών στην οικογένεια και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον»[9] δηλώνει τις (αναγκαστικές) επαφές των δασκάλων με τους γονείς ή κηδεμόνες με κεντρικά θέματα τη φοίτηση, την πρόοδο και αξιολόγηση των μαθητών σε καθορισμένες ώρες μέσα στο Σχολείο ή σε ελεύθερες συναντήσεις εκτός της τάξης.

Το πεδίο αυτό διατρέχουν μεταβλητές όπως οι εμπειρίες των γονέων, όταν ήταν οι ίδιοι μαθητές ή η διαφορά απόψεων μεταξύ ειδικών και μη.[10] Στις περισσότερες περιπτώσεις η ύπαρξη οδηγιών του ΥΠΕΠΘ στο δάσκαλο, η καταφυγή στη γνώμη των καθοδηγητών του, η αρωγή του Διευθυντή του Σχολείου ή ακόμη και των Συλλόγων Γονέων κατευνάζει, όταν δε διασκεδάζει τη δημιουργία αντιθέσεων.

Δεν είναι σπάνιο γονείς μαθητών να εξακοντίζουν μομφές εναντίον του δασκάλου θεωρώντας τον υπαίτιο για την πρόοδο του παιδιού τους. Κάθε μομφή από όπου και να προέρχεται είναι μία πρόκληση για αυτοπροσδιορισμό του δασκάλου μέσω του ετεροπροσδιορισμού των άλλων. Πιο απλά: τι χρειάζεται για να πείσω για το αντίθετο;

Δάσκαλος και κοινωνικοί εταίροι
Από τις σχέσεις εντός της εκπαιδευτικής κοινότητας και τη στάση των δασκάλων ως προς την οικογένεια του μαθητή, που ήδη αναφέρθηκαν, περνάμε στη θέση των δασκάλων ως προς τις θεσμοθετημένες συσσωματώσεις πολιτών, τις ομάδες πίεσης κατά μία άλλη ονομασία,[11] στενότερης μάλλον υφής. Έμμεσα ο δάσκαλος λαμβάνει επαφή μαζί τους μέσω του Διευθυντή του Σχολείου, των κατά τόπους Υπευθύνων για τα Καινοτόμα Προγράμματα ή του Σχολικού Συμβούλου, ενώ άμεσα μπορεί και ο ίδιος τηλεφωνικά, ψηφιακά ή διαπροσωπικά, ιδίως σε ώρες εκτός μαθήματος.

Δύο από τα πεδία συνάντησης του δασκάλου με τις ομάδες πίεσης είναι η διαθεματικότητα και οι διδακτικές επισκέψεις. Ένα Εμπορικό Κατάστημα ή ένα Ωδείο μπορεί να αποτελέσει το κατώφλι για κοινή επαφή, για άνοιγμα του Σχολείου στην κοινωνία. Όσο περισσότερο το άνοιγμα, εννοείται το προσχεδιασμένο άνοιγμα, τόσο ευρύτερες οι προσλήψεις.

Επιλογικά
Ποιος είναι τελικά ο ρόλος του δασκάλου στο σύγχρονο Σχολείο; Ένας άνθρωπος που εργάζεται με σχέδιο και συνέπεια, που συνεχώς λαμβάνει κι αξιοποιεί νέες παραστάσεις, που συνεργάζεται άψογα με την κοινότητα των συναδέλφων του, τις οικογένειες των μαθητών κι εν τέλει με ολόκληρη την κοινωνία.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] http://pek.koz.sch.gr/elxis όπου ο σύνδεσμος ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009-2010 του ΠΕΚ Κοζάνης
[2] Βλ. π.χ. τις προσφωνήσεις του Ιησού στην Καινή Διαθήκη
[3] Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, αρ. 1340, τ. 2, Εθνικό Τυπογραφείο, Αθήνα 16.10.2002, σ. 17899 κ.ε., στο http://hellenic-education-uk.europe.sch.gr/download/KA_HKONTOLOGIO.pdf
[4] Ηλίας Ματσαγγούρας, Στρατηγικές διδασκαλίας, η κριτική σκέψη στη διδακτική πράξη, έκδ. ε΄, Gutenberg, Αθήνα 2001, σ. 189
[5] http://www.gsae.edu.gr
[6] http://www.gsae.edu.gr/index.php/nele
[7] Βλ. το λήμμα Νυκτερινές Σχολές στο Αθανάσιος Καλλιανιώτης, Οι Πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941 -1946), Θεσσαλονίκη, 2007, επόπτης Ι. Σ. Κολιόπουλος (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Ιστορίας του ΑΠΘ), http://cds.lib.auth.gr/submit/archive/Griza/gri-2008-1511.pdf
[8] Π.χ. Εφημερίς της Κυβερνήσεως, ό.π., σ. 17901 κ.ε.
[9] Εφημερίς της Κυβερνήσεως, ό.π., σ. 17900, παράγραφος 13
[10] Βλ. το σύνδεσμο, Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σύγχρονο σχολείο - διαχείριση σχέσεων, σ. 4 στο http://www.specialeducation.gr/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=663&mode=thread&order=0&thold=0
[11] Γιώργος Μαυρογορδάτος, Ομάδες πίεσης και δημοκρατία, Πατάκης, Αθήνα 2001

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΗΛΙΑ ΓΑΓΑΛΗ

2009-08-16T23:20:00.001-07:00

Το βιβλίο του Ηλία Γάγαλη «Η περιοχή Ηρακλεωτών Γρεβενών στις σελίδες των εφημερίδων της Κοζάνης 1914 -1941»

Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

από όποια οπτική και να ιδωθεί είναι μία μεγάλη τιμή για μένα να βρίσκομαι εδώ μπροστά σας και να ομιλώ. Πρόξενος της μεγάλης τιμής είναι ο τιμώμενος σήμερα συγγραφέας, τον οποίο ευχαριστώ. Επίσης ευχαριστώ πολύ το Δήμο και τον Πολιτιστικό Σύλλογο που φρόντισαν για την οργάνωση της παρουσίασης, μία εργασία ημερών, αλλά αφανή. Τέλος κι εσάς τους ίδιους, μία επιπρόσθετη τιμή.

Περί βιβλίων
Όπως όλοι γνωρίζετε το βιβλίο είναι ένα σύνθετο ζήτημα στην αξιολόγηση του οποίου συμμετέχουν τουλάχιστον τέσσερις από τις αισθήσεις. Η όραση: συνήθως κοιτάς από μακριά το εξώφυλλο, έπειτα το διαβάζεις από μέσα. Η αφή: το βιβλίο κρατιέται στο χέρι και ζυγίζεται ή ανοίγεται. Η όσφρηση: αρκετοί το μυρίζουν. Η ακοή: ορισμένοι το ξεφυλλίζουν γοργά κτυπώντας τα φύλλα μεταξύ τους. Τέλος η γεύση, αλλά μάλλον στα βρέφη: δαγκώνουν χωρίς οίκτο τα βιβλία.

Σε έναν πρώτο έλεγχο των ανωτέρω αισθήσεων το βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα παίρνει άριστα. Εντυπωσιακό οπτικά στην απλότητά του το εξώφυλλο και τα ενδότερα, ενώ το χαρτί και τα μελάνια άψογα. Σχήμα και βάρος ιδανικό, δηλαδή μικρό στο δέμας και όχι κουραστικό στο κράτημα.

Το περιεχόμενο
Αυτή είναι συνήθως η πρώτη εκτίμηση, πολύ βασική παρόλο που φαίνεται απλοϊκή, διότι προκαταλαμβάνει τον αναγνώστη. Έπειτα απομένουν το περιεχόμενο και ο συγγραφέας. Το περιεχόμενο γίνεται κτήμα, όταν μελετηθεί το βιβλίο. Εκεί μέσα φαίνεται ο τρόπος εργασίας μάλλον και ο χρόνος εργασίας.

Το περιεχόμενο του συγκεκριμένου πονήματος φαντάζομαι θα σας γίνει σύντομα γνωστό. Όπως ο καθένας διαπιστώνει πρόκειται ουσιαστικά για μία έκδοση πηγών, δηλαδή ανταποκρίσεων κατά χωριά και χρονολογική σειρά που γράφτηκαν σε προπολεμικές εφημερίδες της Κοζάνης για το χωριό Άγιος Γεώργιος και τα γύρω χωριά. Ωστόσο μέσα συμπεριλαμβάνονται και συνεντεύξεις από εν ζωή μάρτυρες κι ακόμα πληροφορίες από σχετική του τόπου βιβλιογραφία, ακόμη και διαδικτυακή.

Το έργο πλουτίζεται με φωτογραφικό υλικό που ευγενώς παραχώρησαν διάφορες οικογένειες, ενώ μερικώς συνεισέφερε σε αυτό και ο συγγραφέας, ο οποίος τις σχολιάζει. Οι φωτογραφίες είναι άριστο υλικό σε όποιον αναδιφά τις περασμένες εποχές και μπορεί βεβαίως να αντλήσει από εκεί πληροφορίες. Ακόμη ο συγγραφέας προλογίζει το έργο κι επιπλέον πριν από κάθε χωριό παρουσιάζει περιληπτικώς το περιεχόμενο των εφημερίδων.

Αυτή είναι η δομή του βιβλίου. Πρόκειται για μία επίμονη εργασία χρόνων, την οποία με ευχαρίστηση ξεφυλλίζει κάθε αναγνώστης, αφού συνηγορούν τόσο τα μικρά σε έκταση κείμενα όσο η απλή καθαρεύουσά τους. Για το φιλίστορα, τον ιστορικό ή όσους ασχολούνται με τις επιστήμες του ανθρώπου παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για τον πλούτο των πληροφοριών και ειδικά σήμερα που η πρόσβαση στο προκείμενο υλικό είναι απαγορευτική –οι εφημερίδες δεν δίνονται, ενώ το περιεχόμενό τους ψηφιοποιήθηκε, αλλά δεν αναρτήθηκε (ακόμη) στο διαδίκτυο.

Ο συγγραφέας και το βιβλίο
Ο συγγραφέας είναι ο δεύτερος παράγοντας για τη δημιουργία και την ύπαρξη κάθε βιβλίου. Στην προκείμενη περίπτωση ορισμένα στοιχεία του δηλώνονται στο οπισθόφυλλο: ανήκει στη γενιά των σαραντάρηδων, κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στη Φλώρινα, διαθέτει εμπειρία σε μαθητικά και διοικητικά ζητήματα ως διευθυντής Σχολείου, χειρίζεται με ευχέρεια το λόγο μπροστά στο ακροατήριο.[1] Ήρθε ήδη το πλήρωμα του χρόνου να σταδιοδρομήσει στην τοπική σκηνή, τη Διοίκηση ή Εποπτεία της Εκπαίδευσης ή τον Πολιτισμό.

Εσείς προφανώς γνωρίζετε περισσότερα για το συγγραφέα. Εμείς συναντηθήκαμε πρώτη φορά, αν θυμάμαι καλά, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης. Έπειτα ακολούθησαν αραιές συναντήσεις. Αφανής τόλμη, φανερή ευγένεια, οργανωμένη υπομονή είναι λέξεις που ορίζουν το περίγραμμά του.

Όσον αφορά στο βιβλίο η οπτική που προλογίζει κάθε συστάδα χωριών εξαρτάται άμεσα από το μελετώμενο υλικό χωρίς ευλύγιστες συστροφές και επαναλήψεις στερεοτύπων. Ένα ηχηρό παράδειγμα: γράφει ότι το καθεστώς της περιόδου διακυβέρνησης της χώρας από το διακεκριμένο απόστρατο επιτελικό αξιωματικό Ιωάννη Μεταξά (1936 -1940) απολάμβανε «ευρείας αποδοχής» από τους κατοίκους. Όντως απολάμβανε ευρείας αποδοχής όπως αποδεικνύεται από την εντυπωσιακή σε παλμό κι αισθήματα φωτογραφία τεσσάρων παιδιών στη σελίδα 111, τρεις εκ των οποίων καμαρώνουν μέσα από τη στολή της ΕΟΝ.

Ένθερμος υποστηρικτής του Μεταξά και του βασιλέως ήταν κι ένας νεαρός δάσκαλος από τον Άγιο Γεώργιο, δραστήριος διανοούμενος και μαχητικός συνδικαλιστής συνάμα. Δημιούργησε πρώτος την ΕΟΝ του διπλανού χωριού Βατόλακκος όπου δίδασκε κι ένας από τους πιο διαπρύσιους κήρυκες του καθεστώτος. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1943, πέρασε στο αντίθετο στρατόπεδο αναλαμβάνοντας γραμματέας του ΚΚΕ στο 28ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ και το Νοέμβριο του επομένου έτους διετέλεσε φρούραρχος στην Κοζάνη κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης ανταρτών και εξοπλισμένων χωρικών αφότου έφυγαν οι Γερμανοί. Ο Ζαχαρίας Δρόσος.

Η αλλαγή πορείας του Δρόσου δυσαρέστησε προφανώς έναν άλλο διανοούμενο του χωριού, το δάσκαλο Ιωάννη Γκούρα, και προφανώς τον παλαιό κοινοτάρχη Αντώνιο Κωτίτσα. Αυτά τα πρόσωπα διακρίνει ο συγγραφέας ως σημαντικά.

Αν και λιγότερο φανερά πιστεύεται ότι θεωρεί σημαντικό και τον «πολύν και ξακουστόν»[2] μουσουλμάνο Μπεκίρ εφέντη, αξιωματικό του τουρκικού στρατού που διατηρούσε σπίτι στον Άγιο Γεώργιο.[3] Θα άξιζε κατά τη γνώμη του γράφοντος μία μονογραφία γι αυτό το πρόσωπο, τουλάχιστον για να διαλύονται πλασματικές αναλογίες που φορές ευδοκιμούν στα Γρεβενά. Νομίζω δεν θα ήταν δύσκολο για τους παρόντες Ηλία Γάγαλη και Κωνσταντίνο Δόρτσιο να τη φέρουν εις πέρας -η υπάρχουσα τουρκική βιβλιογραφία[4] προσφέρεται ως ερέθισμα ή βοήθημα.

Τα περικείμενα
Ο συγγραφέας αρκετές φορές είναι έκγονο του περιβάλλοντός του. Πρώτη φορά επισκέφτηκα τον Άγιο Γεώργιο Γρεβενών πριν από δύο περίπου δεκαετίες, ως γενέθλιο τόπο του ανθρώπου των τεχνών Θεόδωρου Μιμιλίδη, ήμασταν για ένα διάστημα μαζί φαντάροι. Έπειτα πριν από μία δεκαετία για συνεντεύξεις περί του Τάκη Λαζαρίδη, αντάρτη του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ που θεώρησαν αποσυνάγωγο οι ίδιοι οι σύντροφοί του. Τρίτη φορά σχετικά πρόσφατα για έρευνα του τοπικού Ληξιαρχείου. Παράλληλα ανέγνωσα στη Βιβλιοθήκη Κοζάνης αρκετά τεύχη της εφημερίδας Ελίμεια.

Όντως είναι ένας ενδιαφέρον τόπος που ίσως αποκτήσει ακόμα περισσότερη αίγλη αν πραγματικά βρεθεί στο γύρω μας χώρο η πόλη Ελίμεια.[5] Με βάση τις γνωστές πηγές σημαντικά πρόσωπα στη σκηνή της Δυτικής Μακεδονίας κατάγονταν και κατάγονται από τον Άγιο Γεώργιο και τα περίγυρα χωριά. Ας αναφερθούν ορισμένοι: οι πέντε ιερείς σύμφωνα με τον κώδικα της Ζάμπουρντας,[6] ο νεομάρτυρας Γεώργιος, όσοι αναφέρθηκαν ανωτέρω (ανάμεσά τους και ο Μπεκίρ Εφέντης) κι άλλοι πολλοί που περιλαμβάνονται στο βιβλίο, ο αντάρτης του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ Θανάσης Νέστορας από τα Κριθαράκια, ο παρών Κωνσταντίνος Δόρτσιος, ο συγγραφέας.

Θα ήταν δε ατελέσφορος ο κατάλογος αν δεν συμπεριλαμβάναμε σε αυτόν πολιτικά πρόσωπα όπως ο εκλιπών δήμαρχος Μιχάλης Καραγιάννης, ο παρών συνάδελφός του Αθανάσιος Καραγιάννης ή ο νομάρχης Δημοσθένης Κουπτσίδης.

Η χρησιμότητα
Μελετώντας κανείς τις ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για συγκεκριμένα πρόσωπα και γεγονότα που διατρέχουν το έργο του Ηλία Γάγαλη πλέκει κανείς με άνεση τον προπολεμικό καμβά του αγροτικού τοπίου των Γρεβενών και κατ’ επέκτασιν όλης της Ελλάδας, αν όχι των Βαλκανίων. Ένας δυναμικός βεβαίως καμβάς κι όχι στατικός όπου διακρίνονται με σαφήνεια οι αλλαγές για έναν κόσμο που μοιάζει με το δικό μας: γέφυρες προς κατασκευήν, καλυτερεύσεις οδών με πλακοστρώσεις ή η αναζήτηση περισσότερου νερού. Στην χρεία αυτού του νερού προφανώς οφείλεται το έτυμο του χωριού Τσούρχλι, παλαιοσλαβική μάλλον λέξη που σχετίζεται με τη ροή των υγρών.

Αναμένοντας με αγωνία τις επόμενες εργασίες του Ηλία Γάγαλη ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.

Σημειώσεις

[1] Βλ. π.χ. την ομιλία του συγγραφέα με τίτλο Ο Δήμος Ηρακλεωτών του Νομού Γρεβενών: Τοπική Ιστορία και διδακτικές προσεγγίσεις, http://tvradio.ert.gr/radio/local_details.asp?id=2185&newsid=426327

[2] Ηλίας Γάγαλης, Η περιοχή Ηρακλεωτών Γρεβενών στις σελίδες των εφημερίδων της Κοζάνης 1914 -1941, Αθανασιάδης, Άγιος Γεώργιος Γρεβενών 2009, σ. 57

[3] Κατά μία πηγή που δεν έχει διασταυρωθεί ο Μπεκίρ Φίκρι ήταν αλβανικής καταγωγής, βλ. ALBANIA UNDER PRINCE WIED: The Photo Collection of the Dutch Military Mission to Albania 1913-1914, http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html

[4] Βλ. π.χ. το πρόσφατο έργο Grebene (Balkanlar'da Tedhiş ve Gerilla) Bekir Fikri, http://www.idefix.com/kitap/grebene-bekir-fikri/tanim.asp?sid=A4B0O0NOJ1PJMR68WFHM

[5] Περί αυτού βλ. Ηλίας Γάγαλης, Οι αρχαιολογικές περιοχές του Αγίου Γεωργίου Γρεβενών, Χρονικά Δυτικής Μακεδονίας (24.04.09) 5-6 και http://www.grevenanews.gr/2009/3/gagalis.htm

[6] Βλ. Χριστίνα –Μαρία Χατζηιωάννου, Η ιστορική εξέλιξη των οικισμών του Αλιάκμονα κατά την Τουρκοκρατία: ο κώδικας αρ. 201 της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ζάβορδας, ΚΝΕ/ΕΙΕ Αθήνα 2000, σ. 132-3

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΗΛΙΑ ΓΑΓΑΛΗ 16.08.09

2009-08-01T10:38:00.001-07:00

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Ο Δήμος Ηρακλεωτών Γρεβενών και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αγίου Γεωργίου Γρεβενών

σας προσκαλούν την Κυριακή 16 Αυγούστου 2009 και ώρα 11:30 π.μ. στο Πνευματικό Κέντρο Αγίου Γεωργίου Γρεβενών «Μιχάλης Καραγιάννης»

στην παρουσίαση του βιβλίου: «Η περιοχή Ηρακλεωτών Γρεβενών στις σελίδες των εφημερίδων της Κοζάνης 1914-1941», του εκπαιδευτικού δασκάλου Ηλία Γάγαλη.

Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει από τους κ.κ. Κωνσταντίνο Δόρτσιο Σχολικό Σύμβουλο Μαθηματικών Δυτικής Μακεδονίας και Dr Αθανάσιο Καλλιανιώτη Σχολικό Σύμβουλο Α/θμιας Εκπ/σης Γρεβενών.

Η παρουσία σας θα μας τιμήσει ιδιαίτερα.

Δήμος Ηρακλεωτών Γρεβενών
Πολιτιστικός Σύλλογος Αγίου Γεωργίου Γρεβενών

Θεόδωρος Ζιάκας; μία πρώτη εκτίμηση

2009-07-15T05:37:00.000-07:00

Θεόδωρος Ζιάκας: μία πρώτη εκτίμηση

Κ. Διευθυντά,

διάβασα με πολύ ενδιαφέρον το κείμενο του κ. Απόστολου Παπαδημητρίου με τίτλο «Θεόδωρος Ζιάκας» στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας σας (πάντα διαβάζω με εξαιρετική προσοχή τις καλογραμμένες εργασίες του).

Εν πρώτοις είναι πρέπον να δηλωθεί ότι στα πρακτικά για το Θεόδωρο Ζιάκα συμπεριελήφθησαν σημαντικά κείμενα, άγνωστα στο γράφοντα, τα οποία θα ληφθούν υπόψη σε μία μελλοντική δεύτερη έκδοση -μέλημα της Ιστορίας είναι η ες αεί αναζήτηση της αλήθειας κι όχι η προβολή παγιωμένου λόγου.

Όσον αφορά στο Θεόδωρο Ζιάκα η απόσταση του χρόνου και οι αποσπασματικές πηγές δυσκολεύουν πολύ την έρευνα. Σε αυτή την περίπτωση χρωστάμε ευχαριστίες σε όσους ασχολήθηκαν ελάχιστα έως πολύ με το πρόσωπό του «με αγάπη για τον τόπο» όπως ορθά γράφει ο κ. Παπαδημητρίου κι ασχέτως επαγγέλματος ή γραμματικών γνώσεων, διότι ο στίβος της ιστορίας είναι ανοιχτός σε οποιονδήποτε θελήσει να αθληθεί εντός του.

Σχεδόν όλες τις φορές οι συγγραφείς που διαθέτουν λιγοστές σπουδές καταθέτουν γραπτώς ή προφορικώς πολύ σημαντικά στοιχεία, ανεπηρέαστοι όντες από τους κατά καιρούς κανόνες της συγγραφής. Παρεκβαίνοντας ας ειπωθεί ότι στην κύρια ενασχόληση του γράφοντος, τη σπουδή της βίας στις εμφύλιες συγκρούσεις, έχουν ληφθεί εκατοντάδες καταθέσεις από απλούς άνδρες και γυναίκες της υπαίθρου, πρώτης τάξεως πηγή στην προσπάθεια ενδελεχούς εξερεύνησης του παρελθόντος.

Για ποιο λόγο εξωτερικεύει ο καθένας τις αναμνήσεις και απόψεις του είναι μία υπόθεση εργασίας που δύσκολα μπορεί να επαληθευτεί. Αυτό που προέχει όμως είναι ότι κάθε έργο είναι ωφέλιμο, διότι συνεισφέρει αφενός στην κοινή εμπειρία αφετέρου στην αρωγή των μελλοντικών ερευνητών.

Οι ιστορικοί λόγω των σπουδών τους επιζητούν την πληθώρα των πηγών χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η πληθώρα ισχυροποιεί αξιωματικά το λόγο τους. Περισσότερη σημασία έχει η τέχνη της επεξεργασίας των πηγών, καθώς η ερμηνεία ενέχει την υποκειμενικότητα. Κατά την επεξεργασία αυτή λοιπόν οι προτιμήσεις των ιστορικών μπορεί να είναι συνειδητές, ασυνείδητες ή απλώς συγκυριακές. Το ιδεατό ζητούμενο είναι ο ιστορικός να παρακολουθεί την παρέλαση από επάνω και μακριά κι όχι να συμμετέχει μέσα και να επηρεάζεται, κάτι όχι πάντα κατορθωτό.

Όπως ήδη δηλώθηκε τα επαγγέλματα των συγγραφέων δεν έχουν σημασία, παρά μόνο η κατάθεσή τους. Ο μοναδικός λόγος που στο κείμενο του γράφοντος αναφέρθηκαν ήταν για να δημιουργηθεί ένα στατιστικό γράφημα από τη μελέτη του οποίου αναμενόταν διάφορα προκύπτοντα συμπεράσματα. Δύο από τα τελευταία είναι τα εξής:

α) η σπουδαιότητα του Θεοδώρου Ζιάκα, αφού ερευνητές διάφορων ειδικοτήτων επέλεξαν να ασχοληθούν με τον άνδρα. Μάλιστα όπως διαφαίνεται από το γράφημα όσοι συγγραφείς διέθεταν ολίγες σπουδές ευρίσκονται στη μέση καταλαμβάνοντας ένα σημαντικό χώρο στην κοινότητα των ιστοριογράφων.

β) το δεύτερο συμπέρασμα είναι η μεγάλη προσφορά των εκπαιδευτικών, καθηγητών και δασκάλων στην ιστορική έρευνα. Στις εργασίες των όσοι αντλούν πηγές κι απόψεις από την τοπική ιστορία ευρίσκουν πολύτιμα στοιχεία, τα οποία διαφεύγουν συνήθως από τις μεγάλες γενικές ιστορίες.

Χωρίς ουδεμία αμφιβολία η θέση των αρματολών την εξεταζόμενη περίοδο όπου έμελε να δημιουργηθεί ή ήδη υπήρχε ελληνικό κράτος στο Νότο ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Από το ένα μέρος είχαν ορισθεί από την Οθωμανική Αυτοκρατορία να διατηρούν την τάξη στις περιοχές τους, αλλά από το άλλο αυτός που τους είχε ορίσει ήταν αλλόθρησκος σε μία εποχή όπου κυρίαρχο ήταν το θρησκευτικό στοιχείο. Επιπλέον οι ίδιοι έστεκαν ιδιαίτερα ανήσυχοι εμπρός στις στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις στο γύρω χώρο.

Οι εναλλαγές Κλεφτών κι αρματολών ήταν μάλλον συχνές όπως μαρτυρεί η ύπαρξη του όρου Κλεφταρματολοί. Για την επιβίωσή τους οι πρώτοι έπρεπε να βρουν πόρους κι αυτοί οι πόροι λαμβάνονταν από τους κατοίκους, αφού δεν υπήρχαν εξωτερικοί χρηματοδότες. Προφανώς δεν είχαν όλοι οι κάτοικοι την ίδια διάθεση να τους προσφέρουν. Πολλοί Κλέφτες και αρματολοί αναβαθμίστηκαν αργότερα σε αγωνιστές του Έθνους, υπέφεραν, τραυματίστηκαν ή και φονεύτηκαν για την επιλογή τους.

Άνθρωποι των όπλων οι Ζιακαίοι, όταν κατέφυγαν στη Λαμία δεν είχαν τα μέσα προς το ζην, γι αυτό προσέφευγαν με τις αιτήσεις τους στο ελληνικό κράτος. Ένας λόγος για την έλλειψη παραχώρησης σε αυτούς κρατικών πόρων ήταν ίσως η παρεμβολή στο ζήτημα της επανάστασης του 1854 των Μεγάλων Δυνάμεων, εκπροσώπους των οποίων είχε γνωρίσει ο ίδιος ο Θεόδωρος Ζιάκας στο Σπήλαιο.

Κατά πόσον τώρα η καταγωγή, η γλώσσα και η θρησκεία διαμορφώνουν τη συνείδηση εκάστου είναι ένα μεγάλο ζήτημα. Στην πρώτη φάση εθνικά κράτη δεν υπήρχαν τότε με τη σημερινή μορφή, ώστε να παίζουν καταλυτικό ρόλο στις επιλογές. Για τις εποχές που εξετάζονται η θρησκεία λογίζεται ως η κυρίαρχη μεταβλητή που συνέτεινε στη διάκριση μεταξύ των υπηκόων της Υψηλής Πύλης. Η δε γλώσσα δε θεωρείται κριτήριο κατάταξης, αφού θα ήταν αδιανόητο να υποστηρίξει κανείς π.χ. ότι οι δίγλωσσοι Σουλιώτες ήταν ή ένιωθαν διαφορετικοί από τους Έλληνες.

Το πιο εξέχον ζήτημα ίσως όσον αφορά στους Ζιακαίους είναι το εξής: ξέχωρα από την πιθανή καταγωγή τους -δεν πρέπει εδώ να λησμονούμε ότι στη Βόρειο Ήπειρο υπάρχουν ελληνικά χωριά- οι Ζιακαίοι μαθήτευσαν στην ελληνική παιδεία. Και η λάμψη της γοητείας της (και η ρωμαλέα αφομοιωτική της ικανότητα) βοήθησε το χειμαζόμενο ελληνισμό να επιζήσει στους ατελείωτους αιώνες της ξένης κυριαρχίας.

Δύο σχετικά παραδείγματα: κάνοντας ένα χρονικό άλμα δεκαετιών ο καπετάν Κότας της περιόδου του Μακεδονικού Αγώνα, ο οποίος ομιλούσε καλύτερα τη σλαβική παρά την ελληνική γλώσσα, δεν υπήρξε ποτέ κάτι άλλο από ακραιφνής Έλληνας. Ούτε για το Γεώργιο Μόδη εκ Μοναστηρίου της ιδίας περιόδου, Μακεδονομάχο και υφυπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων του Ελληνικού Κράτους μετέπειτα, δύναται κανείς να ισχυριστεί ότι δεν ήταν Έλληνας, επειδή η καταγωγή του είχε ρίζες «στη Μοσχόπολι, τον Ασπροπόταμο της Θεσσαλίας, βλαχόφωνα κέντρα και στο Αλβανόφωνο Μπιθκούκι της Κορυτσάς» όπως αναφέρει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του. Εννοείται ότι το ίδιο ισχύει και για το Θεόδωρο Ζιάκα. Ο γεωγραφικός όρος Ιλλυρία παρατέθηκε ακριβώς για να μην υπάρχουν παρερμηνείες.

Φυσικά οι αναφορές στο πρόσωπο του Γρεβενιώτη αγωνιστή δεν θα σταματήσουν ποτέ και τα προκείμενα πρακτικά όπου συμπεριλαμβάνονται και οι δικές μας συμβολές θα αντιμετωπιστούν με συμπάθεια ή κριτική διάθεση από τους επόμενους ερευνητές, την οπτική των οποίων θα δεσμεύουν ή επηρεάζουν οι προβληματισμοί της εποχής των. Ερευνητές που χάρη σε όσους έγραψαν για το Θεόδωρο Ζιάκα θα είναι προφανώς σε θέση να διακρίνουν τα γεγονότα από τις εικασίες, να κρίνουν στερεότυπα και πλασματικές αναλογίες. Λαμπρό πεδίο ανοίγεται μπροστά τους, αφού υπάρχουν ακόμη ανεξερεύνητες και μάλλον πλουσιότατες πηγές, τα οθωμανικά αρχεία που εισέρχονται με αργό ρυθμό στην ιστορική κονίστρα.

Εν κατακλείδι επαναλαμβάνεται αυτούσιο το κεντρικό συμπέρασμα του γράφοντος (κι εξόχως ζηλευτό) ως προς το Θεόδωρο Ζιάκα: τιμήθηκε για την προσφορά του στο Έθνος με ονομασίες Συλλόγων κι ενός χωριού στο όνομά του –λησμονήθηκε δε να ειπωθεί «όπως επίσης και οδών».

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Θανάσης Καλλιανιώτης, εργάτης του Ιστορίας

Δημοσιεύτηκε στην εφ. Χρονικά Δυτικής Μακεδονίας φ. 346, 3 Ιούλη 2009, σ. 7

ΑΜΥΓΔΑΛΙΕΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΑΡΓΥΡΗ ΚΑΡΑΛΙΟΛΙΟΥ

2009-05-31T02:49:00.000-07:00

Ο συγγραφέας επί του βήματος. Αν και επί έτη σταδιοδρομεί επαξίως στο διαδίκτυο, η έκδοση ενός βιβλίου είναι πάντα ένα εντυπωσιακό γεγονός

Ανακοίνωση του Θανάση Καλλιανιώτη στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του Αργύρη Καραλιόλιου, Αμυγδαλιές Γρεβενών (Πικριβενίτσα), ΝΑ Γρεβενών, Γρεβενά 2009 στην Κεντρική Πλατεία των Αμυγδαλιών, οργανωμένη από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αμυγδαλιών και τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών στις 30.05.2009/21:00΄

Αιδεσιμότατοι, κύριε Νομάρχη, στελέχη της Αυτοδιοίκησης κι Εκπαίδευσης, αγαπητοί συνάδελφοι, κύριοι και κυρίες, από μικρός άκουγα το θείο μου Λάζο, εθελοντή αντάρτη στο 3/27 τάγμα του ΕΛΑΣ ότι είχαν για ένα διάστημα τομέα δράσης τις Αμυγδαλιές και να που βρίσκομαι τώρα στο ίδιο μέρος που βάδιζε ο θείος.

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
Ευχαριστώ το συγγραφέα για την τιμή να είμαι ένας από τους ομιλητές κατά την παρουσίαση του βιβλίου του όπως επίσης κι εσάς που κάθεστε κι ακούτε. Πιστεύω στο τέλος με το διάλογο που θα ακολουθήσει θα κλείσει ευδόκιμα η σημερινή βραδιά.

Τρεις από τους κύριους άξονες που διατρέχουν γενικώς ένα βιβλίο και ειδικώς το παρόν, το οποίο θα ταξινομηθεί στις Βιβλιοθήκες ως ιστορικό παρόλα τα πλούσια λαογραφικά του στοιχεία, είναι: α) ο συγγραφέας β) το βιβλίο γ) το ιστορικό πλαίσιο. Και οι τρεις μεταβλητές συνέχονται από στενές σχέσεις μεταξύ τους, όχι πάντα διακριτές ή συνειδητές.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Το συγγραφέα τον γνωρίζετε πολύ καλύτερα από εμένα λόγω της πολυσχιδούς του δράσης: είναι σήμερα προϊστάμενος του Δημοτικού Σχολείου Αμυγδαλιών, μονάδας που δυστυχώς δεν συγκαταλέγεται στην περιφέρεια ποιμάνσεώς μου, κι επίσης επί πολλά έτη ηγέτης του Πολιτισμικού Συλλόγου του χωριού. Ως χαρακτήρας ήπιος και στην κατά πρόσωπον επικοινωνίαν εύχαρις. Άνδρας με πολιτικές ανησυχίες που, αν δεν είναι εκ των προτέρων γνωστές, ανιχνεύονται μέσα από τα γραπτά του.

Η πρώτη «επαφή» μας έλαβε χώραν μερικά χρόνια πριν, δίχως να ειδωθούμε ούτε να μιλήσουμε, όταν περιδιάβαζα το έργο του μέσα από την οθόνη του υπολογιστή. Έπειτα συναντηθήκαμε από κοντά και μιλήσαμε. Η εκτίμηση επιπόλασε εξ αιτίας όσων αναφέρθηκαν, αλλά κι επειδή κατασκεύασε και διατηρεί τρεις ενεργές ιστοσελίδες για τον Πολιτιστικό Σύλλογο, το Δημοτικό Σχολείο και την οντότητά του,[1] πράξεις που σημαίνουν ότι δεν φείδεται χρόνου, πόνων και καμάτου, προσόντα απαραίτητα για όποιον εισέρχεται να αθληθεί στον ευγενή στίβο των γραμμάτων.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το βιβλίο το έχετε ή θα το έχετε σύντομα μπροστά σας. Τυπώθηκε με τη συνδρομή της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Γρεβενών, ιδιαίτερα του νομάρχη Δημοσθένη Κουπτσίδη, ο οποίος εργάζεται άκρως ευσυνείδητα και στον τομέα του τοπικού πολιτισμού. Αν και τα κείμενα του Αργύρη έχουν ήδη δημοσιευτεί στο διαδίκτυο, το χαρτί ακόμα δεν έχει ξεπεραστεί και μάλλον ούτε και πρόκειται. Το βιβλίο το κουβαλάει κανείς συνεχώς μαζί του, το πιάνει, το ζυγίζει, το μυρίζει, το εκθέτει, το προσφέρει σε άλλους. Είναι ως σήμερα ασυναγώνιστο.

Παρ’ όλες τις πλούσιες λαογραφικές του πληροφορίες και τα ένθετα παραδοσιακά του άσματα, αφού το μισό περίπου μέρος του αναφέρεται στην ιστορία, το έργο του Αργύρη θα στοιχηθεί, όπως ήδη ειπώθηκε, στα ιστορικά ράφια των βιβλιοθηκών. Πράγματι ο συγγραφέας εισέρχεται μετά από μία παρουσίαση της φυσικής γεωγραφίας του χωριού στο χώρο της Ιστορίας αρχίζοντας από την αρχαιότητα και καταλήγοντας στη σημερινή εποχή.

Κατά βάσιν οι πηγές που χρησιμοποίησε ήταν προφορικές, αναφέρεται αυτό στον πρόλογο, αλλά και γραπτές επίσης. Ορισμένοι από τους αφηγητές, όπως καταθέτει ο συγγραφέας, ζήτησαν να μην αναφερθεί το όνομά τους, προφανώς όταν ιστορούσαν τα γεγονότα της δεκαετίας του 1940 όπου το χωριό διχασμένο σε δύο στρατόπεδα πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου: συγκεκριμένα από τους Ιταλούς ένας (κατόπιν ξυλοκοπήματος), από τους Γερμανούς 12, από τους εθνικιστές οπλίτες 2, από τον Ελληνικό Στρατό 21 κι από τους αντάρτες του ΔΣΕ 13, εν συνόλω 46 ήταν οι νεκροί από το 1942 έως το 1950.

Άνδρες των ΜΑΥ από τις Αμυγδαλιές. Ο φτωχός οπλισμός τους ερμηνεύει κατά έναν τρόπο τις απώλειες που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του κυρίως Εμφυλίου Πολέμου (Αρχείο Πολιτιστικού Συλλόγου Αμυγδαλιών)

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Το ιστορικό πλαίσιο, τα περικείμενα δηλαδή στοιχεία, εντάσσουν το βιβλίο σε έναν ευρύτερο καμβά συνδέοντας τη μικροϊστορία με τη μακροϊστορία. Επιτρέπουν έτσι κι άλλους να παρέμβουν αξιοποιώντας το περιεχόμενό του είτε προς σχηματισμόν ερμηνειών είτε προς δημιουργίαν ερωτημάτων.

Ένα παράδειγμα: η πληροφορία που μας δίνει ο συγγραφέας ότι τους κατοίκους των Αμυγδαλιών τους αποκαλούσαν παλαιότερα «καλαμαράδες», για την ακρίβεια στο τοπικό ιδίωμα «καλαμαράδις», προφανώς σχηματίστηκε ή ενισχύθηκε επειδή στην «Πικριβινίτσα» τουλάχιστον από το 1926 κι εντεύθεν στήνονταν κάλπες σε κάθε βουλευτικές εκλογές κι εκεί προσέρχονταν να ψηφίσουν τα γύρω χωριά.[2]

Η ίδια πληροφορία για τους καλαμαράδις μπορεί να τεκμηριώσει την επιλογή του χωριού το 1944 ως έδρα Αχτίδας του ΚΚΕ,[3] χώρο παρουσίασης θεατρικών δρώμενων από τους νεολαίους του ΕΑΜ,[4] αλλά και τόπο εκλογής εκλεκτόρων της Κυβέρνησης του Βουνού το ίδιο έτος.[5] Αλλά αυτό είναι ένα μόνο μέρος του ζητήματος, καθώς τα αναφερόμενα τεκμήρια δύνανται να κριθούν διαβλητά, αφού και μόνο η εντυπωσιακή φωτογραφία των ανδρών των ΜΑΥ είναι αρκετή για να αντικρούσει σθεναρώς την ερμηνεία για έναν πάγιο πολιτικό προσανατολισμό των κατοίκων των Αμυγδαλιών.

Δηλαδή μία αρχική θέση βάλλεται από μία ύστερη άρνηση. Ποια είναι τελικά η σύνθεση είναι άδηλο. Χρειάζεται λοιπόν περαιτέρω έρευνα, π.χ. να αντλήσουμε από την εκλογική συμπεριφορά των κατοίκων, κτιστών εν μέρει όπως αναφέρει ο συγγραφέας, αλλά πάλι δεν υπάρχει βεβαιότητα, αφού στις Αμυγδαλιές ψήφιζαν και όμορα χωριά όπως (μάλλον) η Ροδιά. Στις εκλογές πάντως του 1936 το Παλλαϊκό Μέτωπο έλαβε 64 ψήφους, ποσοστό 11% επί των ψηφισάντων του χωριού και πρώτος στην επιλογή των αριστερών ήταν ένας ιατρός, ο Τηλέμαχος Ευθυμιάδης, υιός παλαιού βουλευτή του Λαϊκού Κόμματος.[6]

Εν μέσω των αλληλοσυγκρουόμενων αυτών πληροφοριών κι ερμηνειών το σημαντικό είναι το εξής: η κατάφαση, η απόφαση, οι ερωτήσεις και το έναυσμα για περαιτέρω έρευνα προκαλούνται έπειτα από την ανάγνωση του βιβλίου. Αν το βιβλίο δεν υπήρχε, δεν θα υπήρχαν κι αυτές. Με άλλα λόγια η διαφορετική άποψη χρωστάει την ύπαρξή της σε μία προϋπάρχουσα αντίστοιχη και η δεύτερη δεν θα σχηματιζόταν εάν δεν υπήρχε η πρώτη.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΕΣ
Ένα άλλο παράδειγμα: στο βιβλίο παρατίθενται ορισμένες ετυμολογίες της Πικριβινίτσας ανάμεσά τους η προπολεμική αντίστοιχη του καθηγητή Χρήστου Ενισλείδη, που ειπώθηκε και από τον προηγούμενο ομιλητή, η οποία αναλύει τη λέξη ως πικρ εβέν =πολύς ανήφορος.[7] Γερμανός γλωσσολόγος[8] ερμήνευσε την Πικριβινίτσα ως τσουκνιδότοπο αποδεχόμενος μία ελληνική παρετυμολογία της λέξης Κοπριβένιτσα (σλ. κοπρίβα =τσουκνίδα).

Όμως ο γράφων θεωρεί το έτυμο διαφορετικό, επειδή η λέξη συναντάται σχεδόν αυτούσια συχνά στο χώρο των Βαλκανίων: Μπεκρεβενίκος (Μπικριβινίκους στο τοπικό ιδίωμα) ονομάζεται ένα αντέρεισμα του όρους Σινιάτσικο με υψόμετρο 1200 περίπου μέτρα.[9] Προσέτι με τη λέξη Ποκρβένιτσα αποκαλούνται σήμερα μία πηγή κι ένα πηγάδι στη Σερβία,[10] ενώ υπάρχουν πάνω από δέκα χωριά στα Βαλκάνια με τα ονόματα Ποκρβένικ ή Ποκρόβενικ κ.α.[11]

Τι ακριβώς σημαίνει στην παλαιοσλαβική η λέξη είναι άγνωστο, αν και είναι πιθανόν να συνδέεται με το «πουκρόβ(ι)», λέξη του ιδιώματος του χωριού μου Αιανή, η οποία μεταφράζεται ως το μάλλινο σκέπασμα.[12]

Παρά το σλαβικό όμως έτυμο, η ακριβής ανασύνθεση του πληθυσμού στο χωριό «Πεκρεβενίτζα», όνομα με το οποίο καταγράφτηκαν οι Αμυγδαλιές για πρώτη φορά πριν από μερικούς αιώνες στον κώδικα της Ζάμπουρντας (Ζάβορδας)[13] δεν είναι εύκολα κατορθωτή. Διότι ο συγγραφέας μας παραδίδει ευκρινώς ότι ο περίγυρος τόπος κατοικούνταν πριν από την έλευση των σλαβικών φυλών (των Δρουγουβιτών μάλλον) στην περιοχή κι ακόμη πως μερικές οικογένειες των Αμυγδαλιών προσήλθαν από την Ήπειρο ή άλλα μέρη. Επιπλέον μας βεβαιώνει ο συγγραφέας πως τα περισσότερα τοπωνύμιά του χωριού είναι ελληνικά κι ακόμη χρειάζεται να συνυπολογιστούν οι τρεις πολυεθνικές αυτοκρατορίες στις οποίες ανήκε διοικητικά η Πικριβινίτσα επί πολλές εκατονταετίες.

ΕΝ ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΙ
Ανακεφαλαιώνοντας: η προσφορά του συγγραφέα στα γράμματα είναι γνωστή κι επαινετή. Με το παρόν βιβλίο αυξάνεται ποσοτικά η γνώση μας για το παρελθόν καθώς λαμβάνουμε με την ανάγνωσή του πλούσιες πληροφορίες, αλλά και ποιοτικά ωφελούμαστε, αφού προσφέρεται ως βάση προς στήριξιν ερμηνειών, δημιουργίαν ερωτημάτων ή έναυσμα για περαιτέρω έρευνα. Προφανώς στη δεύτερη έκδοσή του θα προστεθεί στο τέλος ευρετήριο και τα κείμενα κάτω από τις φωτογραφίες θα αυξηθούν.

Συγχαρητήρια στο συγγραφέα κι ευχόμαστε καλή επιτυχία στο ταξίδι του βιβλίου.

Ευχαριστώ πολύ!

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ευρίσκονται στις διευθύνσεις http://www.e-amigdalies.gr/, http://dim-amygd.gre.sch.gr/ και http://users.gre.sch.gr/karaliolio

[2] Βλ. Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης (στο εξής ΔΒΚ), Ηχώ της Μακεδονίας (21.11.26) 2

[3] Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, Αρχείο ΚΚΕ, Φ. 415/23/8/4, Οργανωτική κατάσταση ΠΕ ΚΚΕ Γρεβενών του μήνα Απρίλη 1944, Τάσος [Χειμερινάκης]

[4] Συνέντευξη με τον Πάσχο Ζάμπακα από τη Λευκοπηγή, αντάρτη του 3/27 τάγματος του ΕΛΑΣ την 26η Οκτωβρίου 2002 και το Λάζαρο Καλλιανιώτη από την Αιανή, αποθηκάριο του 1ου λόχου του ιδίου τάγματος την άνοιξη του 1993

[5] Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, Νέα Αλήθεια (9.12.47) 3

[6] ΔΒΚ, Βόρειος Ελλάς (16.02.36) 2. Λίγους μήνες μετά ο Ευθυμιάδης υπέγραψε προφανώς δήλωση μετανοίας, γι αυτό δεν φυλακίστηκε. Το 1942 κατέφυγε στη Μέση Ανατολή διαφωνήσας με τα επαναστατικά στελέχη του τόπου του

[7] ΔΒΚ, Μακεδονικόν Βήμα (18.6.31) 2

[8] Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Akademie der Wissenschaften, Berlin 1941, σ. 186

[9] «Τα βουνά της Μακεδονίας, Άσκιον, Μορίκι (1703 μ.)», ένθετος χάρτης στο ορειβατικό περιοδικό Κορφές τ. 124, Αθήνα 1996;

[10] http://www.traveljournals.net/explore/serbia_and_montenegro/map/p9063113/pokrvenica.html και http://www.traveljournals.net/explore/serbia_and_montenegro/map/p9077718/pokrnevica.html
[11] http://www.traveljournals.net/explore/serbia_and_montenegro/locations/p/48.html

[12] Στη σερβική η κουβέρτα του αλόγου αναφέρεται ως ποκρόβατς, βλ. Morton Benson, Srpskohrvatsko-Engleski Recnik, 2 prep., Prosveta, Beograd 1979, σ. 194

[13] Χριστίνα –Μαρία Χατζηιωάννου, Η ιστορική εξέλιξη των οικισμών του Αλιάκμονα κατά την Τουρκοκρατία: ο κώδικας αρ. 201 της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ζάβορδας, ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2000, σ. 132

Ανάβαση στο Μπούρινο 17.03.09

2009-04-17T09:51:00.000-07:00

Προέκυψε από καταφατική απάντηση σε προχθεσινή πρόταση του εκ Λευκοπηγής γυμναστή κι ανθρώπου της φύσης Μηνά Πάσχου για κοινή μας ανάβαση, οι μεν από Λευκοπηγή, οι δε από Αιανή. Ο καιρός ανοίγει, οι χυμοί τρέχουν, ένας νέος Σύλλογος Φυσιολατρικός μαθεύτηκε ότι δημιουργήθηκε πρόσφατα στην Αιανή οπότε ένας κόπος μερικών ωρών δεν ήθελε πολύ σκέψη.

Συνεννοηθήκαμε λοιπόν και κινήσαμε κατά τις 8 το πρωί με δύο αυτοκίνητα προς το Υπαίθριο Μουσείο Σιαμπανόπουλου ή ΥΜΣ, κατά κόσμον Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα προς το χωριό Χρώμιο, ο γράφων, η ιστορικός Μαρία Μπρέτσα, ο νεοελληνιστής Γεώργιος Φτάκας, ο ιδιοκτήτης της Διαμαντοτρυποτεχνικής Αθανάσιος Τζέλλος και οι κόρες του Φωτεινή και Βάγια, φοιτήτριες αμφότερες.

Αφήσαμε το ένα αυτοκίνητο λίγο πιο πάνω από το ΥΜΣ καθώς ο δρόμος χαλούσε και μπήκαμε όλοι στο τζιπ που δεν είχε πρόβλημα. Κατεβήκαμε μόλις φτάσαμε στο ίδιο περίπου επίπεδο με τον αυχένα και βαδίσαμε ως αυτόν με τα πόδια. Εκεί τηλεφωνηθήκαμε με τους εκ Λευκοπηγής (Βελιστιάνοι) ερχομένους ορειβάτες, αλλά δεν είχαν ακόμη έρθει κοντά μας.

Αποφασίσαμε να κερδίσουμε μόνοι μας υψόμετρο και να φάμε το δεκατιανό μας ψηλά βλέποντας τους άλλους να έρχονται από κάτω. Πράγματι έτσι έγινε, αλλά ξαφνικά οι κάτω μας φώναξαν να κατέβουμε για να περπατήσουμε όλοι μαζί στο ίδιο μονοπάτι!
Κατεβήκαμε μάλλον δύσθυμοι. Αρχίσαμε να οδοιπορούμε μέσα στο πευκόδασος παραμερίζοντας μερικές φορές κλαδιά και πατώντας επάνω σε χαμηλούς κέδρους, αφού το μονοπάτι δεν διέθετε καλή σήμανση. Τόσες φορές ανεβήκαμε στο Μπούρινο, αλλά ποτέ από τη διαδρομή αυτή!

Σταματήσαμε για ξεκούραση κι ανεφοδιασμό στο Κλεφτονέρι ή Κλεφτόβρυση, μία από τις σπάνιες πηγές νερού που βρίσκεται αρκετά ψηλά. Ο ΑΤ μαζί με τις φοιτήτριες κόρες επιθύμησε να μη συνεχίσει. Τον ευχηθήκαμε καλή κατάβαση και προχωρήσαμε προς τα πάνω από ένα αδρό μονοπάτι μέσα στα πεύκα που συνεχώς αραίωναν. Εκεί συναντηθήκαμε με άνδρες εκ Κοζάνης που κατέβαιναν από την κορυφή.

Όταν τα δέντρα τελείωσαν, είχαμε φθάσει σχεδόν στον αυχένα. Ένας δροσερός αέρας μας προϋπάντησε από τα Βέντζια. Φάνηκε ο κώνος της κορυφής, ονομαζόμενος Ντρισινίκους στο τοπικό ιδίωμα, τοπωνύμιο που συναντάται επίσης στο Κόσοβο και την Τσεχία. Τι να σημαίνει άραγε;

Νέα πρόταση από τους εκ Λευκοπηγής ορειβάτες: να πάμε από το μαλακό κλασικό μονοπάτι, που ανεβαίνει από το αριστερό μέρος κι όχι από το απότομο που συνηθίζαμε εμείς. Απαντήσαμε ναι.

Στην κορυφή βρήκαμε μία δεκάδα ορειβατών, μάλλον από Σιάτιστα. Τραβηχτήκαμε σε ένα γούπατο, για να προφυλαχτούμε από τον αδύναμο αέρα και φάγαμε. Η θέα ήταν όπως συνήθως εντυπωσιακή: κοντά το νέφος της ΔΕΗ, μακριά πολλά βουνά: Όλυμπος, Πιέρια, Βέρμιο, Τζένα, Καϊμάκτσαλαν, Ιβάν Αλβανίας, Γράμμος, Σμόλικας, Περιστέρι, Κόζιακας, Άγραφα, Βελούχι.

Έπειτα οι Βελιστιάνοι προχώρησαν προς το καταφύγιο της Σιάτιστας, ενώ εμείς προς το Χρώμιο, αλλά από το απότομο μονοπάτι. Επιστρέψαμε από το μονοπάτι των πεύκων, αλλά η Κλεφτόβρυση μας διέφυγε.

Πριν φτάσουμε στο αμάξι μία δεκάδα σκυλιά κοντινού κοπαδιού μας έβαλαν στο άτι. Μας ακολουθούσαν γαυγίζοντας σχεδόν ως το ΥΜΣ. Κρίμα που το Μουσείο αυτό έγινε σε λάθος μέρος! Να που οδηγεί η νοσταλγία παρελθόντων τόπων!

Επρόκειτο συνολικά για επιχείρηση 7 περίπου ωρών με πολλές συγκινήσεις.

Φωτό από την ανάβαση στο Μπούρινο 17.03.09

2009-04-17T09:01:00.000-07:00

στα πεύκα και τα κέδρα

γαλάζια σπουδή

οι εξ Αιανής όντες

στο Κλεφτονέρι για ανεφοδιασμό

ανατολικά του κώνου της κορυφής

απρόσμενες πασχαλίτσες στο υψομετρικό

άπλωμα στην κορυφή για φαγητό και φωτό

ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ ΄40

2009-04-14T23:11:00.001-07:00

Ανακοίνωση του Θανάση Καλλιανιώτη, Δρ Ιστορίας ΑΠΘ, στο ξενοδοχείο Αχίλλειον των Γρεβενών την Παρασκευή 10η Απριλίου 2009 στο Δ΄ Επιστημονικό Συνέδριο για την Ιστορία, την Τέχνη, τον Πολιτισμό και το Περιβάλλον της περιοχής, οργανωμένο από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών

Αγαπητοί φίλοι και φίλες,
ευχαριστώ πολύ το Νομάρχη και την οργανωτική επιτροπή που με αποδέχτηκαν ως ομιλητή κι εσάς επίσης που κάθεστε και ακούτε.

Η παρούσα εκφώνηση θίγει ζητήματα θεωρίας και πράξης, έργων και λόγων. Διαχωρίζει τα ιστορικά υποκείμενα σε δύο άνισα μέρη και περιοδολογεί τη δεκαετία εξετάζοντας τις βασικές μόνο ιδεολογίες. Τέλος δειγματοληπτικώς σκιαγραφεί δύο χαρακτηριστικά των ενυπαρχουσών ιδεολογιών, την ανωνυμία και την ονομασία των αποδεκτών των.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΦΕΝΑΚΗ
«Ένδοξε και ηρωικέ Ντούτσε, δέξου εις τας αγκάλας της Μεγάλης σου αυτοκρατορίας τους βασανισμένους κατοίκους των χωρίων της Πίνδου, όπως ο καλός πατέρας το παραστρατημένο παιδί του»
έγραφε υπόμνημα που κυκλοφορούσε 27χρονος ποιμένας του Δασυλλίου Γρεβενών συνοδευόμενος από Ιταλούς στρατιώτες την άνοιξη του 1942. Την ίδια περίοδο κάτοικοι των χωριών Αμυγδαλιές, Ροδιά, Καλλονή, Αηδόνια, Αγ. Κοσμάς, Χρυσαυγή, Κυπαρίσσι και Μέγαρο υπέγραψαν δηλώσεις προσάρτησης στην Ιταλία. Το φθινόπωρο του ιδίου έτους άνδρες των Αμυγδαλιών ζήτησαν άδεια από το Ιταλικό Φρουραρχείο να διαδηλώσουν μέσα στα Γρεβενά υπέρ της προσάρτησης των Γρεβενών στην Ιταλική Αυτοκρατορία!

Φασίστες, θα ψιθυρίσουν μερικοί ανυποψίαστοι, όταν ακούσουν το γεγονός, ενώ άλλοι θα τους χρίσουν αυθωρεί προδότες, δοσίλογους, εχθρούς του έθνους. Γνωρίζετε τι τους απάντησε ο Ιταλός φρούραρχος; «Ευχαριστώ αλλά απαγορεύω την τοιαύτην κάθοδον επί του παρόντος»!

Ο άγνωστος σε μας φρούραρχος εκτός από ευγενής, ήταν κι ευφυέστατος. Κατάλαβε ότι η νεόκοπη φίλια ιδεολογική προσέγγιση των χωρικών ήταν μία φενάκη. Όντως κανείς από τους ανωτέρω δεν ομιλούσε ιταλικά ή βλάχικα και την πίστη στον ιταλικό φασισμό την είχαν επικαλεστεί κάτω από την πίεση αδήριτων αναγκών: να ξεφύγουν από το βραχνά της πείνας (στα Αηδόνια είχαν εκχερσώσει παράνομα εκτάσεις), να αποφεύγουν τους ελέγχους της Χωροφυλακής (οι κάτοικοι της Χρυσαυγής κουβαλούσαν με τα ζώα τους ξύλα από την Κρανιά στα Γρεβενά) ή να μην υφίστανται έρευνες για όπλα, πράγμα που σήμαινε εξευτελισμούς, δαρμούς, φυλακίσεις, ίσως και θάνατο. Το προκύπτον συμπέρασμα είναι πως κάποτε η επίκληση ιδεολογίας, ως θεωρίας, μπορεί να αποδειχτεί πλασματική κι επομένως διάφορη των πράξεων της καθημερινότητας.

ΑΝΙΣΟΜΕΡΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ
Το αναφερόμενο υπόμνημα δεν το συνέταξαν οι χωρικοί, αλλά άλλος, μάλλον ένας αστός από τα Γρεβενά, εργολάβος και πρώην συνδικαλιστής του Αγροτικού Κόμματος που ακολουθούσε τους Ιταλούς. Η διαπίστωση αυτή μας επιτρέπει χαράζοντας μία παράλληλη γραμμή να διαχωρίσουμε την κοινωνία των Γρεβενών σε δύο άνισα μέρη: όσοι βρίσκονται επάνω είναι πολύ λιγότεροι από όσους κείνται από κάτω. Ακόμη οι επάνω ξέρουν, είναι δηλαδή δημιουργοί ή φορείς ιδεολογιών, ενώ οι κάτω δεν ξέρουν, απλώς ακολουθούν, είναι ο κόσμος της καθημερινότητας.

Πριν απλώσουμε το νοητό αυτό κλάσμα επάνω στην κοινωνία των Γρεβενών, χρειάζεται μία αδρή, ιδεολογικής φύσεως περιοδολόγηση της δεκαετίας του 1940 στην περιοχή.

1. Από το 1940 έως την άνοιξη του 1941 κυβέρνησε με σιδηρά πυγμή ο απόστρατος αξιωματικός Ιωάννης Μεταξάς

2. Έκτοτε έως το Μάρτιο του 1943 η εξουσία πέρασε στα χέρια των Ιταλών στρατιωτών, που είχαν υποτελή την ελληνική κυβερνητική μηχανή.

3. Από τότε έως και το Μάρτιο του 1945, για δύο δηλαδή χρόνια, τη διοίκηση του τόπου ανέλαβαν οι αντάρτες, δηλαδή οι πολιτικοί εκπρόσωποι του ΕΑΜ/ΚΚΕ. Οι Γερμανοί και κάποτε οι Έλληνες Εθνικιστές οπλίτες, προσήλθαν μερικές φορές στα Γρεβενά, αλλά αποτραβιούνταν γρήγορα έξω από την ανταρτοκρατούμενη περιοχή.

4. Από τη άνοιξη του 1946 έως τα τέλη του 1949 την εξουσία στα πεδινά ανέλαβε η Ελληνική Κυβέρνηση, που εκλέχθηκε με ελεύθερες εκλογές.

5. Την ίδια περίοδο δρούσε στα ορεινά ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, νέοι δηλαδή αντάρτες, που έμεναν πότε μόνιμα, πότε παροδικά στην ύπαιθρο.

Αφαιρούμε τους Ιταλούς και τους Γερμανούς, που θεωρούσαν ότι κράδαιναν τον πόλεμο του πολιτισμού εναντίον της βαρβαρότητας, διότι ήταν ξένοι κι εχθροί για όλους τους Έλληνες, κομουνιστές κι εθνικιστές. Η Εκκλησία εξετάζεται αδρομερώς, διότι το όραμα της δίκαιης κοινωνίας και του εξαγνισμού του πνεύματος που επιδιώκει δεν το αναζητά βιαίως ούτε και στρατολογεί μέλη, δεν χρειάζεται αφού θεωρεί ότι με τη γέννησή του ο άνθρωπος ανήκει στην Εκκλησία. Η Φιλελεύθερη Ελληνική Κυβέρνηση των ετών 1946 -49 ήταν ιδεολογικώς αρνητική, όπως και οι Βρετανοί οπότε θα εξεταστούν κι αυτοί μερικώς.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Απομένουν λοιπόν τρία συστήματα πεποιθήσεων: α) το μεταξικό, ο τρίτος δηλαδή ελληνικός πολιτισμός β) το εθνικιστικό, ήτοι ο αντικομουνισμός, ιδιαίτερα των παράνομων επαναστατικών οργανώσεων ΥΒΕ/ΕΚΑ/ΠΑΟ/ΕΔΕΣ και γ) το αντίστοιχο των ανταρτών του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ, η λαοκρατία. Συγκρίνοντας τα δεν υπάρχει ούτε μία αμφισβήτηση ότι η ιδεολογία των επαναστατών υπερτερούσε κατά πολύ έναντι των άλλων σε διαπρύσια ζέση, σε στρατολογία και σε μεθόδους πάλης, αν θέλετε.

Ας συγκρίνουμε τώρα εν παρόδω δύο χειροπιαστά χαρακτηριστικά των ιδεολογιών. Ιδιαίτερο γνώρισμα της επαναστατικής ιδεολογίας, που την αντιδιαστέλλει τόσο από τη μεταξική όσο και την εθνικιστική, είναι η ανωνυμία. Ενώ λ.χ. ο καθένας είχε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ΄40 τη δυνατότητα να πληροφορηθεί ονομαστικά ποιοι τον εξουσιάζουν από τη βάση έως την κορυφή, κατά την περίοδο διακυβέρνησης των ανταρτών η πληροφόρηση της εξουσιαστικής δομής των, ιδιαίτερα της πολιτικής, ήταν ελλιπής, όταν δεν ήταν ανύπαρκτη.

Να ένα παράδειγμα: πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης και φορέας της επανάστασης στα Γρεβενά, από το Σεπτέμβριο του 1942 έως το Μάιο του 1943, που παροπλίστηκε έπειτα από απαίτηση των Βρετανών αλλά και για να διορθωθούν ορισμένα βιαίως πεπραγμένα, ήταν στην πραγματικότητα ένας κοντός, αεικίνητος Πρόσφυγας, ο Φίλος Γ΄. Μετρημένοι στα δάκτυλα σήμερα, αν όχι ένας μόνο και μοναδικός από τους επιζώντες μάρτυρες της εποχής στα Γρεβενά, γνωρίζει το πραγματικό του ονοματεπώνυμο!

Το Φίλο Γ΄ αντικατέστησε ο Χριστόφορος κι έπειτα ο Περικλής, όλα επαναστατικά παρωνύμια. Ακόμη πιο δύσκολο έως απίθανο ήταν τότε να μαθευτεί από όσους ήταν κάτω από τη γραμμή το οργανόγραμμα της εξουσίας έως την κορυφή. Εννοείται ότι η χρήση ψευδωνύμων ήταν απόρροια των φοβερών κινδύνων της εποχής για άσκηση αντιποίνων επάνω σε συγγενείς και φίλους, ωστόσο η χρήση της ανωνυμίας ήταν μέρος της επαναστατικής ιδεολογίας, γι αυτό κι αποτελεί στοιχείο αναφοράς και διαφοράς.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό των ιδεολογιών είναι οι ονομασίες των αποδεκτών των. Ο Μεταξάς και οι Εθνικιστές απευθύνονταν στο Ελληνικό Έθνος, ενώ οι αντάρτες στο λαό, τον οποίο όμως δεν δίσταζαν δημόσια να δεχθούν ότι ο λαός διαχωριζόταν σε Έλληνες, «Μακεδόνες», Βλάχους, Εβραίους, σε εθνικές δηλαδή μειονότητες.

Στην πραγματικότητα όμως, δηλαδή στην καθημερινότητα, στην περιοχή των Γρεβενών εκτός από ελάχιστους που κατέφυγαν στη Θεσσαλονίκη το Μάρτιο του 1943, για τους οποίους ωστόσο δεν γνωρίζουμε τους ακριβείς λόγους που αντιτέθηκαν στους αντάρτες, κανείς από τους υπόλοιπους γνώστες της βλάχικης γλώσσας δεν δήλωσε ποτέ μη Έλληνας. Εβραίοι και Σλαβόφωνοι δεν υπήρχαν στην περιοχή και οι «Ρόμδις» όπως αποκαλείται στο τοπικό ιδίωμα ένα μικρό μέρος των κατοίκων, δεν δήλωσαν ποτέ ξεχωριστοί από τους Έλληνες. Προς τι η επίκληση των διαφορών;

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
Συγκεφαλαιώνοντας η ανακοίνωση εξετάζει α) τις ομοιότητες και τις διαφορές των ιδεολογιών στα Γρεβενά β) το οπλοστάσιό τους γ) τον τρόπο πραγμάτωσης των δ) την πολιτική τους επικοινωνία ε) το πως προσλάμβαναν τα συστήματα των ιδεών οι λίγοι και πως οι πολλοί.

Για τις απαντήσεις αυτές θα μελετηθούν γραπτές πηγές της εποχής όπως έγγραφα και ο τύπος όσο και ύστερες καταθέσεις. κι ακόμη σύγχρονες απόψεις επιζώντων, έστω και διαθλασμένες μέσα από το πρίσμα του χρόνου.

Έσχατη επιδίωξη του πονήματος η αναζήτηση της αλήθειας.

Θα ήμουν ευτυχής αν μπορούσα να απαντήσω σε τυχόν ερωτήσεις σας.

Ευχαριστώ πολύ!

ΛΕΖΑΝΤΕΣ ΦΩΤΟ

1. η οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου

2. ο γράφων εκφωνεί στο βήμα

3. μέρος του ακροατηρίου (έσχατοι αλλά όχι τελευταίοι!)

4. συζήτηση για το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ στο σαλέ του Αχιλλείου

5. πόντιες καλλιτέχνισες στην Κιβωτό

φωτογραφίες από την παρουσίαση των Πετρανών 6.4.09

2009-04-05T14:12:00.001-07:00

το πάνελ της παρουσίασης (ο συγγραφέας 2ος από δεξιά)

μερική άποψη του ακροατηρίου (κι όμως υπήρχαν πολλοί όρθιοι!)

συγχαρητήρια στο συγγραφέα

γλέντι έπειτα στο καφενείο από πρώην ένοπλο του ΕΕΣ κι ΕΛΑΣ. Παίζει ταμπουρά και τραγουδά το "κόνιαλι"!

ΜΝΗΜΕΣ ΠΕΤΡΑΝΩΝ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

2009-04-04T22:34:00.000-07:00

Ανακοίνωση στο Κτήριο Πολλαπλών Χρήσεων του ΔΔ Πετρανών την Κυριακή 5η Μαρτίου 2009, ώρα 11:00΄, κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Ευσταθίου Παπαδοπούλου με τίτλο Πετρανά, ιστορικά, λαογραφικά στοιχεία, μαρτυρίες, Θεσσαλονίκη 2009

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΠΑΦΗ
Αγαπητοί φίλοι, -ες, πατριώτες, -ισσες, αληθινά δεν ξέρω πώς να σας προσφωνήσω! Είναι εξαιρετική τιμή για μένα να ομιλώ μπροστά σας κι αυτή την τιμή μου προσέδωσε ο συγγραφέας του βιβλίου που παρουσιάζεται σήμερα, ο Στάθης ο Παπαδόπουλος –τον ευχαριστώ πολύ.

Πρώτη επαφή με τα Πετρανά είχα όταν, πριν από τρεις δεκαετίες συμμαθητής μου στο Λύκειο τα λίγα λόγια που έλεγε τα έλεγε με μία βαριά προφορά, κάπως ξεχωριστή από την αντίστοιχη των ντόπιων χωριατών όπως εμείς. Σήμερα, χάρις στο βιβλίο του Στάθη, γνωρίζουμε ότι ο παππούς του καταγόταν από το Ταστσί της Καππαδοκίας, χριστιανικό χωριό όπου μητρική γλώσσα των κατοίκων ήταν η τουρκική.

Επισκέφτηκα τα Πετρανά πριν από 15 περίπου χρόνια για συνέντευξη με το Δημήτριο Μητράγκα, τοπικό στέλεχος του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ που είχε επιστρέψει από το Εξωτερικό. Δεν θέλησε να μιλήσει. Από το βιβλίο του Στάθη μαθαίνουμε ότι μερικές οικογένειες από το γειτονικό Κρόκο ήρθαν προς εγκατάστασιν στα Πετρανά.

Έπειτα ακολούθησαν ολιγόωρες επισκέψεις το 1995, 1996 και 2004, όλες για λήψη προφορικών συνεντεύξεων σχετικά με την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου. Παράλληλα ερευνούσα κάθε γραπτή περί του χωρίου πηγή εντός κι εκτός της χώρας. Αλλά η σοδειά ήταν λειψή: μερικές καταγραφές του χωριού ως αεροδρόμιο, άλλες για μία παράνομη κεραία, μερικές για τον ιππικό όμιλο.

Τότε γνωριστήκαμε με το Στάθη, που προσπαθούσε να κρατήσει ουδέτερη στάση σε όσα ανταμείβονταν μεταξύ ημών και των πληροφορητών μας. Είχε δίκιο, διότι τα Πετρανά υπήρξαν, χωρίς να το επιλέξει κανείς κάτοικός του, πεδίο σκληρότατης μάχης μεταξύ ανταρτών του ΕΛΑΣ και αντικομουνιστών οπλιτών το Νοέμβριο του 1944.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Όχι πολλές ημέρες πριν στη μέχρι τώρα γνώση μου περί των Πετρανών προστέθηκε το βιβλίο του Στάθη, που ευγενώς μου το παραχώρησε στο ζαχαροπλαστείο της Κοζάνης Καζάν Ντιπί. Άρεσε πολύ: μικρό σε μέγεθος, μεγάλη γραμματοσειρά, χαρτί που χαίρεσαι να το πιάνεις. Λόγος που ρέει. Η μεγάλη έκπληξη ήταν ότι δεν εκδόθηκε από συνήθεις κρατικούς πόρους, αλλά από κατοίκους του χωριού, που διαπρέπουν στο ελεύθερο εμπόριο και την ιδιωτική εργασία, πράγμα παράξενο για ιστορικό βιβλίο όπως είναι το προκείμενο! Ήταν εξ αρχής επιλογή του συγγραφέα ή ύστερη;

Η δεύτερη έκπληξη έγκειται στο περιεχόμενο. Αν εξαιρεθούν μερικές χειρόγραφες σελίδες που εμβολίστηκαν και κείμενα για την σύγχρονη ιστορία του χωριού, κατά πλειονότητα κυριαρχούν οι προφορικές συνεντεύξεις. Αν το διάβασμα κουράζει, η καταγραφή ζωντανών μαρτυριών είναι πολύ πιο κοπιαστική, διότι το μεν πρώτο το σταματάς όποτε θέλεις, ενώ στη δεύτερη πρέπει να είσαι παρών, να ακούς, να συμμετέχεις προσέχοντας τι λες, να θυμάσαι.

Τέτοιες τοπικές έρευνες σαν του Στάθη είναι πολύ σημαντικές, διότι παρέχουν ακριβή στοιχεία. Δύο απλά παραδείγματα: δάσκαλος του χωριού σε εργασία του το 1969 ανέφερε ότι στα Πετρανά η μητρική γλώσσα των Προσφύγων ήταν η τουρκική, ενώ των Σαμαριναίων η βλάχικη.[1] Επιθεωρητής δασκάλων έγραψε επίσης σε έκθεσή του το 1950 αναφερόμενος στο ίδιο χωριό: «Πετρανά. Τουρκόφωνοι, αδιάφοροι».[2] Και οι δύο δάσκαλοι έκαναν λάθος, αφού όπως αποδεικνύεται από το βιβλίο του Στάθη στα Πετρανά ομιλούνταν επίσης και τα ελληνικά: η διάλεκτος της Καππαδοκίας και τα ιδιώματα της Θράκης και της Μικράς Ασίας.

Τέτοια μικρά λάθη, όταν δεν διορθώνονται ή ο ερευνητής δεν τα προσέχει, είναι υπαίτια μεγάλων εσφαλμένων συμπερασμάτων: π.χ. ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν πως οι αντικομουνιστές οπλίτες που πήραν όπλα εναντίων των ανταρτών του ΕΛΑΣ επί Κατοχής ήταν όλοι Τουρκόφωνοι! Φυσικά πρόκειται για λάθος, γιατί όσον αφορά στα Πετρανά λ.χ. (φαίνεται στο βιβλίο του Στάθη), αντικομουνιστικά όπλα έλαβαν για ένα διάστημα και οι ελληνόφωνοι Καππαδόκες!

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ
Κάθε αναγνώστης διαβάζει με το δικό του τρόπο και ρυθμό. Προσωπικά πρώτο έρχεται το βιαστικό ξεφύλλισμα του βιβλίου να διαπιστωθεί αν έχει εικόνες. Έπειτα αναζητιέται η ύπαρξη ευρετηρίου και περιεχομένων. Μετά διαβάζονται τυχαίες σελίδες. Το βιβλίο κλείνει σε λίγα λεπτά.

Τη δεύτερη φορά αρχίζει η προσεκτική ανάγνωση και το κράτημα σημειώσεων επάνω στο κείμενο ή τα πλάγια της σελίδας. Κατά το στάδιο αυτό μελετούνται οι φωτογραφίες και τα έγγραφα.

Στο τρίτο στάδιο διαβάζονται πάλι όσα έχουν υπογραμμιστεί και το βιβλίο παίρνει τη θέση του στη βιβλιοθήκη. Δεν παύει όμως να κατεβαίνει και να διαβάζεται πάλι ολικώς ή τμηματικώς είτε για επανερχομό των ενθυμήσεων είτε στα πλαίσια εκπόνησης κάποιας σχετικής εργασίας.

Μία ιδιαιτερότητα του βιβλίου του Στάθη είναι ότι περιέχει αρκετές λέξεις στην τουρκική, οι οποίες σχεδόν όλες ερμηνεύονται, εκτός από ορισμένα τραγούδια. Φαντάζομαι ότι θα είναι εξαιρετικά δύσκολο, ακόμα και για ένα γνώστη της τουρκικής να τα μεταφράσει, αφού είναι διατυπωμένα σε παλαιά διάλεκτο της Καππαδοκίας κι όχι στη σημερινή νόρμα της Άγκυρας. Ίσως στο μέλλον σε μία δεύτερη έκδοση θα υπάρξει ελεύθερη μετάφρασή τους.

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ
Ένα από τα κίνητρα εγγραφής του βιβλίου, εκτός από τη φιλομάθεια, είναι προφανώς η νοσταλγία, την οποία ανέπτυξαν στο συγγραφέα οι μνήμες των γονέων του και των υπόλοιπων χωριανών. Αν οι Σαμαριναίοι και οι Κροκιώτες κατοίκησαν στα Πετρανά εθελοντικά, δεν συνέβη το ίδιο και με τους Πρόσφυγες, κι ούτε οι τελευταίοι είχαν τη δυνατότητα να επιστρέψουν πίσω. Γι αυτό η μνήμη των χαμένων για πάντα πατρίδων πέρασε έντονη στην επομένη γενιά.

Είναι βέβαιο ότι χάριν της επίδρασης της μνήμης θα διαβαστεί από ένα μέρος των αναγνωστών το βιβλίο του Στάθη. Άλλοι όμως όπως οι φιλίστορες, οι ερευνητές ή οι περί των ανθρωπιστικών επιστήμονες, θα το μελετήσουν για να αντλήσουν διάφορα στοιχεία, προσέχοντας τις φωτογραφίες, τα έγγραφα και περισσότερο τα κείμενά του.
Τους ζηλωτές ιστορικούς ενδιαφέρει ολόκληρο το βιβλίο. Ορισμένοι αναγνώστες όμως θα συγκινηθούν με λεπτομέρειές του, εκ των οποίων ίσως μερικές είναι:

· η λήψη πετρούλας και χώματος από το χωριό Ταστσί από το συγγραφέα,

· η φωτογραφία της επόμενης σελίδας όπου εικονίζονται άνδρες του ιδίου χωριού με παραδοσιακές στολές, το ίδιο και η αντίστοιχη των Βλάχων στη Σαμαρίνα,

· η ύπαρξη καμηλών στο Ταστσί,

· το «τσοχ σενελερέ» που έλεγαν την Πρωτοχρονιά και το «εν Ιορδάνη» των Φώτων στα ελληνικά,

· η ενθύμηση για τις εκτελέσεις των αιχμαλώτων αντικομουνιστών το Νοέμβριο του 1944: «ενώ λέγανε [οι αντάρτες] ότι δεν είχανε σκοπό να σκοτώσουν κόσμο», «αποφάσισαν να μην αφήσουν [ζωντανό] κανένα»,

· και τέλος τα πιθάρια στη θέση Χαϊρ τα οποία γέμιζαν νερό οι Οθωμανοί κάτοικοι των Πετρανών για να πίνουν οι διαβάτες!

Ευχόμαστε καλό ταξίδι στο βιβλίο του Στάθη!

Ευχαριστώ πολύ!

[1] Παπαδόπουλος Ευστάθιος, Πετρανά: ιστορικά, λαογραφικά στοιχεία, μαρτυρίες, Θεσσαλονίκη 2009, σ. 142

[2] Αρχείο Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ν. Κοζάνης, Γενική Έκθεσις, Γ΄ Εκπαιδευτική Περιφέρεια Κοζάνης, σχολ. έτος 1949 -1950, Χρ. Κούρος, Κοζάνη 31.8.50, σ. 36

Στη Μαύρη Ράχη Σερβίων 29.03.09

2009-04-01T10:02:00.000-07:00

Ήταν η πρώτη δυνατή προσπάθεια της φετινής Άνοιξης με την ανάβαση να κρατάει δύο ώρες. Επρόκειτο για 600 περίπου μέτρα υψομετρική διαφορά.

Αν από μακριά φαίνεται βραχύχρονη κι άνετη η διαδρομή, στην πραγματικότητα είναι απαιτητική. Χρειάζεται καλό υπόδημα και εμπειρία στο βουνό, διότι το έδαφος, επικαλυπτόμενο με μικρές ασβεστολιθικές πέτρες, γλιστράει συνεχώς, γι αυτό και οι ντόπιοι το αποκαλούν Αγκλίστρις.

Μέσα σε ένα τέταρτο προσεγγίσαμε από την Αιανή τη βόρεια βάση της Μαύρης Ράχης, τρεις ίσως εκατοντάδες μέτρα ανατολικά του χωριού Γούλες, όπου αφήσαμε το αυτοκίνητο. Σταματώντας μόνο προς φωτογράφισιν πολύχρωμων ανθέων αρχίσαμε να ανεβαίνουμε δυνατά.

Μετά από βραχύχρονη πάλη με τα πυκνά πουρνάρια στρίψαμε αριστερά προς τη ρίζα των βράχων, για να αποφύγουμε νέα εμπλοκή. Μία σπηλιά κέντρισε την προσοχή μας και κατευθυνθήκαμε προς τα εκεί. Με ελεύθερη αναρρίχηση ανεβήκαμε 2-3 μέτρα, αλλά ο σαθρός βράχος μας εμπόδισε να την πλησιάσουμε. Κατεβήκαμε από εκεί και συνεχίσαμε την ανηφορική οδοιπορία.

Στο μέσο της διαδρομής απρόοπτα βρεθήκαμε μπροστά σε γκρεμό. Αλλάξαμε πορεία βαδίζοντας μέσα σε χαράδρες γεμάτες ασταθείς πέτρες. Δύο μόνο από αυτές περιείχαν φλέβες σιδήρου, ίσως κάτι σπάνιο για ασβεστόλιθους. Όσο ανεβαίναμε, η λίμνη απομακρυνόταν φεγγίζοντας όμως το τοπίο με ένα απόκοσμο φως.

Ελάχιστη ξεκούραση για λίγο νερό και παρατήρηση κοράκων και άλλων πτηνών που είχαν τις φωλιές τους στα βράχια, με τους νεοσσούς να κρώζουν από μέσα. Τι θέλετε εσείς εδώ, μας ρωτούσαν προφανώς δυσαρεστημένοι οι γονείς! Απέναντι μακριά μία απόκρημνη σπηλιά μας καλούσε κοντά της. Είπαμε να την επισκεφτούμε κάποτε παίρνοντας μαζί μας αναρριχητικά υλικά.

Κοντά στον αυχένα η σάρα υποχώρησε εντελώς. Βγαίνοντας επάνω μία ριπή ανέμου σάρωσε τα ιδρωμένα κορμιά. Κάτω μας προς το νότο το ορυχείο λιγνίτη του Προσηλίου, για τη λειτουργία του οποίου ερίζουν οικολόγοι κάτοικοι, που προφανώς μένουν στην πόλη, κι εργάτες μεταφορείς που θέλουν τη δουλειά τους.

Ένα μονοπάτι, ανοιγμένο μάλλον για τους περιηγητές, μας προσέφερε περιπατητική άνεση και σε μερικά λεπτά φτάσαμε στην κορυφή όπου έστεκε ο ναός του Αγίου Χριστοφόρου.

Καταπληκτική θέα, μόνο που προς το φράγμα η αιθαλομίχλη του λεκανοπεδίου σκίαζε τον ορίζοντα, ενώ προς τη μεριά του χωριού μας χαμηλά σύννεφα έκοβαν τη διάθεση των ματιών. Πώς να περάσουν οι Γερμανοί τον Αλιάκμονα τον Απρίλιο του 1941, όταν οι Σύμμαχοι είχαν πυροβόλα και πολυβόλα επάνω στη Μαύρη Ράχη;

Βράδιαζε κι αν επιστρέφαμε από το ίδιο μέρος, θα μπλέκαμε μέσα στην πύκνα των πουρναριών. Προτιμήσαμε να κατεβούμε στον άσφαλτο και τηλεφωνήσαμε να έρθουν να μας πάρουν με αυτοκίνητο.

Όντως έτσι συνέβη και μπήκαμε στο αμάξι μας. Κατευθείαν έπειτα στην ταβέρνα του Στάμου Γκούνα στην Αιανή, για αναπλήρωση της ενέργειας που χάσαμε με ψητό κατσίκι.

Αιανή – Παλιόκαστρο Καισαρειάς 28.03.09

2009-03-28T12:41:00.000-07:00

Ήταν η πρώτη ποδηλασία της φετινής Άνοιξης. Κράτησε στο σύνολό της μία ώρα και 45 λεπτά. Ο ρυθμός ήταν εκδρομικός με στάσεις για φωτογραφίες κι απόλαυση του τοπίου.

Εκκινήσαμε από την πλατεία Αιανής στις 4 το απόγευμα, κάτω από έναν καταπληκτικό ήλιο και μέσα σε μία δροσερή αύρα. Το σχετικά πρόσφατο καλντερίμι του Δήμου, απογοητευτικό για πεζούς κι οχήματα, ήταν ιδανικό για τα ορεινά μας ποδήλατα.

Σε δύο δεκάδες δευτερόλεπτα οδεύοντας με ανατολική κατεύθυνση μπήκαμε στο χωματόδρομο στη θέση Τουρκουμνήμουρου όπου οικοδομήθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής, πιθανόν πάνω στους οθωμανικούς τάφους που δηλώνονται στην παλαιά ονομασία. Η λίμνη και η λωρίδα των Σερβίων πρόβαλε συνεχώς μπροστά και μακριά μας.

Κατηφορίσαμε ως τη θέση Χαμζά του Γιουφύρ(ι), την οποία διαπερνά ο λάκκος που έρχεται από τη Ροδιανή. Γεφύρι σήμερα δεν υπάρχει. Αν ήταν ξύλινο ή πέτρινο δεν έχει διαπιστωθεί, αλλά η ενθύμηση του ονόματος του μουσουλμάνου Χαμζά που το κατασκεύασε έφθασε ζωντανή ως σήμερα.

Αφήνοντας αριστερά το σκουπιδότοπο της Καισαρειάς φτάσαμε στην ασφαλτοστρωμένη Παραεγνατία. Τη διασχίσαμε με έναν πρωτότυπο τρόπο: κρατώντας τα ποδήλατα στα χέρια κατεβήκαμε το πρανές κι ανεβήκαμε το αντιπρανές –το τελευταίο τόλμημα ήταν κουραστικό με τις σαθρές μάργες να γλιστρούν επικίνδυνα.

Μπήκαμε στο μαλακό χωματόδρομο που οδηγεί στη θέση Παλιόκαστρου ποδηλατώντας δυνατά κι απολαμβάνοντας τα πράσινα σταροχώραφα που μας κύκλωναν. Ακόμα κι ο πιο αδαής θα καταλάβαινε ότι εδώ κατοικούσαν παλαιότερα άνθρωπου, αφού παντού κείτονται κεραμικά όστρακα και περίγυρα χάσκουν γούρνες από παλαιές επίσημες τομές και νεότερες προφανώς λαθρανασκαφές.

Το αρραγές πράσινο χαλί της αγριάδας διέκοπταν σε μερικά σημεία κίτρινα σύνολα λουλουδιών. Μπροστά μας η λίμνη και στη μέση της μία ομάδα πελεκάνων. Προς το μέρος του φράγματος μαύριζε το νέφος των εργοστασίων της ΔΕΗ, το οποίο έφθανε εκεί περνώντας ΒΑ της Ζαρκαδόπετρας. Από τα περίγυρα βουνά μόνο οι κορυφές του Σινιάτσικου και των Πιερίων φαίνονταν καθαρά.

Δεν αργήσαμε να πέσουμε επάνω σε μία ακανόνιστη, βαριά σιδερένια μάζα, που ξεπρόβαλε μέσα από τα χόρτα. Καταλήξαμε ότι επρόκειτο για θραύσμα από γερμανικό κιλλίβαντα, τον οποίο διέλυσε κι ένα τμήμα του παραμόρφωσε πυροβόλο του ANZAC τον Απρίλιο του 1941, όταν οι Γερμανοί προσπαθούσαν να περάσουν τον Αλιάκμονα.

Τη θέση όπου έστεκαν τα τείχη της ρωμαϊκής πόλης Καισάρειας όλοι δύνανται να επισημάνουν ακολουθώντας το εμφανές χαντάκι που σχηματίστηκε όταν οι παλαιότεροι κάτοικοι της σημερινής Κισαργιάς τα λιθολόγησαν εξαντλητικά ανά τους αιώνες για να κατασκευάσουν τα σπίτια τους.

Τρία τα εγειρόμενα ερωτήματα: γιατί οι αρχαιολόγοι δεν ανασκάπτουν τη σημαντική αρχαία πόλη Καισάρεια, έδρα Επισκοπής αργότερα; Ποιο είναι άραγε το πρότερο όνομά της πριν (μετ)ονομαστεί Καισάρεια; Ποιες οι πιθανότητες να αποκαλούνταν Αιανή;

Το βέβαιο πάντως είναι ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Καισάρειας βγήκαν επί Βυζαντίου έξω από τα τείχη και οικοδόμησαν το σημερινό χωριό μερικές εκατοντάδες μέτρα μακριά προς τα ΒΔ. Η σημερινή Κισαργιά, όπως αποκαλείται στο φθίνον τοπικό ιδίωμα -αν εξαιρεθούν τα Σέρβια που ονοματίστηκαν αργότερα- είναι ο μόνος οικισμός στην περιοχή, και μάλλον ο μοναδικός στη Δυτική Μακεδονία, που διατήρησε το αρχαίο όνομά του σχεδόν απαράλλακτο έως σήμερα.

Επιστρέψαμε από τον ίδιο δρόμο.

Η επανάσταση του 1821 στη Δυτική Μακεδονία (όψεις διαχείρισης της μνήμης και οι προκλήσεις του μέλλοντος)

2009-03-15T07:09:00.000-07:00

Η επανάσταση του 1821 στη Δυτική Μακεδονία (όψεις διαχείρισης της μνήμης και οι προκλήσεις του μέλλοντος)

Δημοσιεύτηκε στο http://www.tera.gr/showArticle.do?id=110 [2003;] & επίσης στο http://www.thranio.gr στο σύνδεσμο σχολικές γιορτές

Αγαπητοί μαθητές, αγαπητές κυρίες και κύριοι, επώνυμοι κι ανεπίσημοι,

τεράστιες απορίες με βασάνιζαν σκληρά εδώ και μερικό καιρό. Μία από αυτές ήταν: για ποιο λόγο έπρεπε σήμερα να μιλήσει κάποιος μπροστά σας και μιαν ακόμη: τι ακριβώς χρειαζόταν αυτός να πει; Φαντάζομαι ότι αν ρωτιόσαστε, οι απαντήσεις σας στα τιθέμενα ζητήματα θα ελέγχονταν ως λίγο ή πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Εξ ανάγκης ευρισκόμενος εδώ, θα σας παρουσιάσω εν συντομία τη δική μου άποψη για την εορταστική πλευρά της 25ης Μαρτίου, γεμάτη με σκέψεις όμως κι ερωτήματα παρά με απαντήσεις και βεβαιότητες.

Ξεφυλλίζοντας παλιές έντυπες σχετικές ομιλίες εκπαιδευτικών ή σερφάροντας σε καινούριες ηλεκτρονικές χωρίς μεγάλη δυσκολία διαπιστώνει κανείς ότι ο σκελετός τους βασίζεται σε δύο υποστηρικτικούς άξονες, την πίστη και τη μνήμη. Η αναφορά στην πίστη ερμηνεύεται προφανώς ως αναγκαία, αφού η γιορτή είναι και θρησκευτική, ο γνωστός σε όλους Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Με την πάροδο των χρόνων όμως οι σχετικές αναφορές συμπιέζονται και τον προηγούμενο χώρο τους καταλαμβάνει η μνήμη, συμπληρωματική εδώ της πίστης.

Η μνήμη είναι ξεχωριστή στον καθένα, αλλά πολλές φορές για διάφορους λόγους ακολουθεί καθορισμένη γραμμή. Βασικά πρόκειται για ένα εργαλείο με το οποίο στο όνομα του παρελθόντος στηρίζονται ιδέες ή και συμφέροντα του παρόντος. Για τη συγκεκριμένη περίπτωση, της 25ης Μαρτίου 1821, διαπιστώθηκε από την επεξεργασία παλαιών όσο και σύγχρονων πηγών ότι βασίζεται σε μερικές συνισταμένες, όπως:

α) υπερβολή του λόγου
β) αντίληψη της συνέχειας
γ) ερμηνευτικά αδιέξοδα
δ) προσήλωση σε ιδεατό παρελθόν
ε) βραχύτητα ιστορικής κουλτούρας

Αποσπάσματα από πρόσφατες ομιλίες, παρόμοια σχεδόν τα περισσότερα, δεικνύουν των σκέψεων το αληθές. Γράφτηκε π.χ. ότι «Η τρισένδοξη ελληνική φυλή υπέκυψε πριν από πέντε αιώνες στον αγριότερο και αιμοσταγέστερο κατακτητή, όμοιο του οποίου δε γνώρισε ως τώρα ο κόσμος».

Είναι φυσιολογικό, ως ένα σημείο βέβαια, κάθε άνθρωπος να θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο άλλων, αλλά η πίστη ότι μία φυλή είναι τρεις φορές πιο ένδοξη από τις άλλες, είναι υπερβολική -κάποτε κι επικίνδυνη, ξέχωρα που χρειάζεται πρώτα να απαντηθεί πώς μια τόσο ένδοξη και πεπαιδευμένη φυλή υπέκυψε όχι πολύ δύσκολα σε αμόρφωτους επιδρομείς. Έπειτα η αντίληψη ότι οι Οθωμανοί ήταν οι αγριότεροι κατακτητές ολόκληρης της υφηλίου είναι όχι μόνο αμάρτυρη αλλά και λογικά επισφαλής. Κάθε κατακτητής ή, σωστότερα, κάθε ένοπλος χρησιμοποιεί βία και οι Τούρκοι δεν ήταν οι μοναδικοί που εγκαταστάθηκαν για λίγο ή για πολύ στην Ελλάδα -οι Ρωμαίοι π.χ. είχαν έρθει πολύ πιο νωρίς και δεν κρατούσαν τριαντάφυλλα στα χέρια τους!

Το επόμενο απόσπασμα ενδιαφέρει ίσως περισσότερο «Ακλόνητος κυματοθραύστης [είναι ο Έλληνας] στη θύελλα και στο βοριά. Θεριεύει στα βάθη της ψυχής του η ακλόνητη πίστη στους θρύλους και στις παραδόσεις, στα παλιά τρόπαια της φυλής...».

Το ερμηνευτικό εδώ αδιέξοδο είναι προφανές: πώς ένας «ακλόνητος κυματοθραύστης» τελικά κλονίστηκε; Αλλά μεγαλύτερη όλων ίσως σημασία έχει η αντίληψη της συνέχειας, δηλαδή της διαρκούς σύνδεσης του παρόντος με το παρελθόν: από τα αρχαία τρόπαια, στους μεσαιωνικούς θρύλους και τις σημερινές παραδόσεις. Αναρωτιέται έτσι εύλογα κανείς, πώς τελικά συνδέονται μεταξύ τους οι δεκάδες των αιώνων που έχουν περάσει κι ακόμα -το βασικότερο- ως πότε θα βαδίζουμε μπροστά κοιτώντας συνεχώς και μιλώντας για το πίσω;

Σεβαστό ωστόσο δικαίωμα το καθενός η διαφορά, επιθυμητή και η ελευθερία τόσο στην επιλογή της πίστης όσο και στον τρόπο διαχείρισης της μνήμης. Το 1821, οι άνθρωποι είχαν να διαλέξουν ανάμεσα στις αργές ταχύτητες της Ανατολής και τη γρήγορη ελπίδα της Δύσης: οι οπλαρχηγοί και οι προεστοί έκλιναν στην πρώτη, οι πολιτικοί και οι διανοούμενοι στη δεύτερη. Αποδείχτηκε τότε ότι χάρη στην ευρωπαϊκή διπλωματία και τον αγγλικό χρυσό -και με την αρωγή βέβαια των χριστιανών ενόπλων- δημιουργήθηκε ο πυρήνας του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Ποια είναι η κληρονομιά σήμερα; Από το 1821, για την ακρίβεια από το 1827 κι εντεύθεν, διάστημα 180 χρόνων, απέναντι από την «καθ’ ημάς Ανατολή» ήρθε να καθίσει η «απρόσωπη» Δύση. Η διελκυστίνδα που άρχισε μεταξύ των δύο κόσμων δεν έχει ακόμη στην Ελλάδα λήξει κι είναι δύσκολο να προβλεφτεί πότε θα τελειώσει. Όσο όμως περνάει ο καιρός, φαίνεται ότι προηγείται όλο και περισσότερο στη νικητήρια βαθμολογία η Δύση.

Καλούμαστε λοιπόν εμείς σήμερα, με αφορμή το 1821, όπως και οι φουστανελοφόροι πρόγονοί μας, να αποφασίσουμε που ανήκουμε: στην Ανατολή του παρελθόντος ή στη Δύση του μέλλοντος; Για την Ανατολή ο δρόμος είναι εύκολος, αφού το εύρος και τα ήθη των χρόνων είναι γνωστά και οικεία. Η κατεύθυνση προς τη Δύση είναι άγνωστη και τολμηρή: κόπος, πολιτισμική ανοχή, ειλικρίνεια, εντιμότητα. Αλλά πόση χαρά νιώθει κανείς όταν όσα έχει μαντέψει για το μέλλον βγαίνουν αληθινά!

Ολίγα τέλος για τον τίτλο της ομιλίας: καμιά επανάσταση στη Δυτική Μακεδονία δεν έλαβε χώραν το 1821 και οι λόγοι ποικίλουν. Ανάμεσα σ’ αυτούς καίριες θέσεις κατέχουν: η αρκούντως επιβαρυντική γεωγραφική της θέση, η έλλειψη οργανωτικής υποδομής και η αρνητική προφανώς προσωπική επιλογή των χριστιανών κατοίκων της, που προτιμούσαν περισσότερο την ησυχία της καθημερινής ζωής από τις περιπέτειες των ιδεών και των όπλων.

Σας ευχαριστώ

Η επανάσταση του 1821(συμβολισμοί και πραγματικότητες)

2009-03-15T06:57:00.000-07:00

Η επανάσταση του 1821(συμβολισμοί και πραγματικότητες)

Θανάσης Καλλιανιώτης, BA, MA PhDc Ιστορίας ΑΠΘ

Δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες Θάρρος (27.3.04) 1,3. & Δημότης Σερβίων, Απρίλιος 2004/15 & Πτολεμαίος (30.3.04) 8. Επίσης στο http://www.kozani.org/apopseis/kallianiotis/25martiou.htm & το http://www.servia.gr/dimotis/teyxh/april_04/h%20epanastash%20toy%201821%20.html

Θα ήταν απίθανη η ύπαρξη έστω και ενός Έλληνα που να αγνοεί ότι η 25η μέρα του Μάρτη είναι εορταστική, όμως είναι πιθανόν ότι ένας ελάχιστος αριθμός ανθρώπων αγνοεί ή, καλύτερα, δεν θυμάται ότι είναι διπλή εορτή, δηλαδή όχι μόνο πολιτική αλλά και θρησκευτική. Η θρησκευτική της βέβαια πλευρά, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, είναι 12 τουλάχιστον αιώνες παλαιότερη από την πολιτική, αφού το έτος 624 συναντάται η πρώτη γραπτή αναφορά τέλεσής της (Φείδας 1984:54), ενώ η πολιτική της έκφανση, η Επανάσταση του 1821, εορτάστηκε πρώτη φορά μόλις το 1838 στην Αθήνα –στη βόρεια Ελλάδα το γεγονός έλαβε χώραν για πρώτη φορά 100 περίπου χρόνια αργότερα από την αντίστοιχη της Αθήνας, το 1914.

Για την 25 Μαρτίου αναφέρεται ακόμα ότι (παλαιότερα) οι άνθρωποι κοιτούσαν τον ουρανό ζητώντας ό,τι ο καθένας επιθυμούσε (Αικατερινίδης 1984:55) και, αν αυτή η λαογραφική πληροφορία δεν είναι ύστερη της εορτής του Ευαγγελισμού, στο πλαίσιο της οποίας προφανώς είχε δημιουργηθεί, μένει να βεβαιωθεί ως ειδωλολατρικό προϋπάρχον του Χριστιανισμού. Αλλά μικρή είναι η σημασία της τελευταίας χρονολόγησης, αφού μέσω της «επίδρασης των κληρονομιών» (Toynbee 1992:16) και ειδικότερα με την αρωγή των πατέρων της Εκκλησίας έλαβε χώραν αξιοσημείωτων διαστάσεων όσμωση ανάμεσα στο Χριστιανισμό και την αρχαία ελληνική σκέψη και ζωή (Τσάμης 1985:406), τουλάχιστον όσον αφορά στην εικονική αναπαράσταση και τη φιλοσοφική θεώρηση του Όντος.

Αν και ο έφηβος Γερμανός βασιλέας της Ελλάδας Όθωνας (Otto), στη διάρκεια της διακυβέρνησης του οποίου εορτάστηκε πρώτη φορά η 25η Μαρτίου, είχε την ατυχία να εγκαταλείψει μερικά χρόνια αργότερα απογοητευμένος τη χώρα, η τοποθέτηση της έναρξης της επανάστασης του 1821 την 25η Μαρτίου και η θέσπιση έτσι μιας διπλής εορτής ήταν ομολογουμένως άκρως επιτυχής: στην ουράνια σφαίρα η μητέρα του Ιησού, η «άσημη» Μαρία (Ντάγκας 1993:47) ελάβαινε την «καλή είδηση» ότι θα γεννούσε το Γιο του Υψίστου (Ψαρουδάκης 1980:123), ενώ για την επίγεια πραγματικότητα η καλή είδηση ήταν ότι εκείνη την ίδια ημέρα άρχισε έμπρακτα ο αγώνας εναντίον των στρατευμάτων κατοχής στη γη των Ρωμιών.

Όταν όμως στην υφή και το περιεχόμενο των ημερομηνιών –συμβόλων πέσει το φως της Επιστήμης, στην παρούσα περίπτωση της Ιστορίας, ο συμβατισμός είναι ολοφάνερος. Η επανάσταση του 1821 είχε ξεκινήσει σε άλλο τόπο και χρόνο: όχι στην Πελοπόννησο αλλά λίγες χιλιάδες χιλιόμετρα μακρύτερα, στη σημερινή Ρουμανία, όχι το Μάρτη, αλλά το Φλεβάρη του 1821 (Δεσποτόπουλος 1975:21), και ανάμεσα στους πρώτους αυτούς επαναστάτες δεν ήταν τα χιλιοειπωμένα ονόματα της (σημερινής) Πελοποννήσου, αλλά (και) Μακεδόνες όπως ο Γεώργιος Λασσάνης από την Κόζιανη, ο Γεωργάκης Ολύμπιος από το Λιβάδι Πιερίων, ο Ιωάννης Φαρμάκης από το Μπλάτσι κλπ (Νάνος 2000:155-8). Εξ άλλου στη δεκαετία του 1820 ως Ελλάς θεωρούνταν εξ ανάγκης η Πελοπόννησος, η Στερεά και ολίγα νησιά (Κολιόπουλος 2003:54) κι όχι η σημερινή επικράτεια -οι κάτοικοι του Τσιαρτσιαμπά, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν είχαν, για διάφορους λόγους, με κανένα τρόπο συμμετάσχει στα γεγονότα της επανάστασης.

Συμπληρωματικά το ερώτημα αν ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου αναγγέλθηκε την 25η Μαρτίου δεν δύναται καν να στοιχειοθετηθεί, αφού σύμφωνα με τη χριστιανική «ουτοπία» (Μαντζαρίδης 1985:98) και ιδιαίτερα στην Αποφατική Θεολογία, ο άνθρωπος θεωρείται πεπερασμένος, ων σε σχέση με τον μη Ων. Η πίστη «ως προσωπική σχέση και κοινωνία με το θεό δεν περιορίζεται σε κοινωνικά σχήματα» (Μαντζαρίδης 1986:42), οπότε «δεν έχει ανάγκη από λογικές αποδείξεις» (Τσάμης 1985:403-4). Εξ άλλου η πίστη (και κάποτε η ιδεολογία) είναι διάφορη της γνώσης και όπως ορθά έχει ειπωθεί «ο νους έχει περιορισμένες δυνατότητες [ακόμα] και για τη γνώση κάθε επιστητού» (Ματσούκας 1985:24).

Ωστόσο η συμβατικότητα της ημερομηνίας καθόλου δεν μπορεί να σκιάσει την πραγματικότητα που καλύπτεται από την διπλή εορτή: ο Χριστιανισμός αποτινάσσοντας την ιουδαϊκή στενότητα έγινε παγκοσμίως η θρησκεία με τους περισσότερους πιστούς, ενώ η εξέγερση του 1821 αποτέλεσε την αρχή για τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους. Είχαν προηγηθεί κι άλλες ένοπλες συγκρούσεις των Ρωμιών με τον κατακτητή, παρακινημένες από διάφορες εξωγενείς δυνάμεις, που όλες όμως είχαν αποτύχει. Την επόμενη την προετοίμαζαν ελάχιστοι διανοούμενοι και έμποροι της διασποράς οι «Φιλικοί», πρόσωπα όχι αξιόλογα, με δυσκίνητο τελετουργικό (Clogg 1995:37) και σε ακατάλληλους διπλωματικά καιρούς. Αν εκδηλώθηκε το 1821 ήταν διότι παρακινήθηκαν από τη σύγκρουση των Τούρκων με τον Αλή, πρώην ληστή των αλβανικών βουνών και μετέπειτα πασά, σκληρό όσο και γενναιόδωρο, αδυσώπητο όσο και προστάτη των γραμμάτων (Γουντχάουζ 1978:60,66-8), στην αυλή του είχαν μαθητεύσει αρκετοί Ρωμιοί οπλαρχηγοί του 1821.

Στη Ρουμανία η επανάσταση αμέσως καταπνίγηκε, στην Πελοπόννησο όμως πέτυχε. Ένας από τους πρώτους λόγους ήταν η απόμακρη γεωγραφική της θέση και ένας από τους επόμενους η πολιτική εμπειρία των προεστών της. Οι ηγέτες της επανάστασης προσέβλεψαν εξ αρχής στρατιωτικά και πολιτικά στην Ευρώπη (Κολιόπουλος 2000:Α58 –Σιμόπουλος 1990:405) και αυτή η επιλογή ήταν μία από τις αιτίες που οι ξένες δυνάμεις, πρώτα η Μεγάλη Βρετανία, μετά την αρχική εχθρότητα, είδαν θετικά το ελληνικό πρόβλημα, με αποτέλεσμα μερικά χρόνια μετά την ίδρυση ανεξάρτητου κράτους (Hobsbawm 1992:153-4) κι έναν αιώνα αργότερα την αύξηση της επικράτειάς του. Έκτοτε μένει κανείς έκθαμβος από την σχετικά σύντομη αμαλγάμωση των γλωσσικών του κοινοτήτων σε ένα ενιαίο όλο, αρμονική κατά βάσιν.

Έχει γραφεί ότι η επανάσταση του 1821 σημαδεύτηκε με «υψηλόφρονες πράξεις» επωνύμων κι ανωνύμων ανθρώπων που κινήθηκαν από «πνευματική έξαρση» (Μιχαηλίδης 1987:134-6 & Τσάτσος 1987:191-4), ωστόσο η άποψη χαρακτηρίζεται σχεδόν απλουστευτική, καθώς ωμότητες και βιαιότητες συνέβησαν και από τις δύο πλευρές,* ιδιαίτερα στην αρχή της εξέγερσης. Όμως οι κατακτητές θεωρούνται ως πρώτοι διδάξαντες κι εξ άλλου δεν πάλευαν για την Ελευθερία, μια λέξη την οποία οι χωρικοί δεν ήταν μάλλον σε θέση να εννοήσουν το νόημά της, αλλά συνήθως, όταν δεν ήταν και οι ίδιοι θύτες, δεχόταν τις παρενέργειές της. Και μερικές από τις τελευταίες γνώρισαν φαίνεται αρκετές τα ορεινά χωριά της περιοχής μας από περαστικούς ατάκτους (Παπαδημητρίου 1997:26) κατά τη διάρκεια της οκτάχρονης σύγκρουσης των δύο αντιπάλων.

Ο πόλεμος, λοιπόν, δεν είναι πάντα για όλους ηρωικός.

* Ως «αγέλας οπλοφορούντων ανθρώπων οδηγουμένων από θηριώδεις αρχηγούς, λεηλατούντων ολοκλήρους επαρχίας, πυρπολούντων…» περιγράφει τους Ρωμιούς ατάκτους ο εξευρωπαϊσμένος Κοζανίτης διανοούμενος Γεώργιος Λασσάνης (ΔΒΚ, ΚΤ 107/Ιστορία)

ΠΗΓΕΣ
Αικατερινίδης Γεώργιος (1984), «Ευαγγελισμός», Πάπυρος –Λαρούς –Μπριτάννικα, Αθήνα: Πάπυρος, 25/54-5
Γουντχάουζ Κρίστοφερ (1978), Ο πόλεμος της ελληνικής ανεξαρτησίας, Αθήναι: Εστία, μετάφρ: Α. Βλάχος
Clogg Richard (1995), Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας, Αθήνα: Ιστορητής, μετάφρ: Λυδία Παπαδάκη
ΔΒΚ (Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης), ΚΤ 107/ Αρχείον Γεωργίου Λασσάνη, «η Ιστορία του Τακτικού Στρατού», αντιγραφή από τον φιλόλογο Ευάγγελο Τζιάτζιο το 1937
Δεσποτόπουλος Αλέξανδρος (1975), «Η Ελληνική Επανάσταση (1821 -1830)», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Αθήναι: Εκδοτική Αθηνών, ΙΒ/8-70
Hobsbawm Eric (1992), Η εποχή των επαναστάσεων 1789 -1848, Αθήνα: ΜΙΕΤ, μεταφρ: Μ. Οικονομοπούλου
Ιστορικόν Λεύκωμα της ελληνικής επαναστάσεως (1970), Αθήναι: Μέλισσα, επιμ: Γ. Τσούλιος, Τάσος Χατζής
Κολιόπουλος Ιωάννης (2003) Η «πέραν» Ελλάς και οι «άλλοι» Έλληνες: το σύγχρονο ελληνικό έθνος και οι ετερόγλωσσοι σύνοικοι χριστιανοί (1800 -1912), Θεσσαλονίκη: Βάνιας [προσφορά του συγγραφέα]
Κολιόπουλος Ιωάννης (2000), Ιστορία της Ελλάδος από το 1800, το έθνος, η πολιτεία και η κοινωνία των Ελλήνων, Θεσσαλονίκη: Βάνιας
Μαντζαρίδης Γεώργιος (1985), Κοινωνιολογία του Χριστιανισμού, Θεσσαλονίκη: Πουρνάρας, έκδ. 3η
Μαντζαρίδης Γεώργιος (1986), Μαθήματα Χριστιανικής Ηθικής, Θεσσαλονίκη: Πουρνάρας
Ματσούκας Νίκος (1985), Δογματική και Συμβολική Θεολογία, έκθεση της ορθόδοξης πίστης, Θεσσαλονίκη: Πουρνάρας
Μιχαηλίδης Κωνσταντίνος (1987), «Η μεγάλη στιγμή του ΄21», Το Εικοσιένα, η κιβωτός του Νέου Ελληνισμού, Αθήνα: Ευθύνη, 134 -6, επιμ: Κ. Τσιρόπουλος
Νάνος Λάζαρος (2000), Γεώργιος Λασσάνης, μυθιστορηματική βιογραφία του Κοζανίτη Φιλικού, Κοζάνη: ΙΝΒΑ [προσφορά Βασιλείου Καραγιάννη]
Ντάγκας Ευάγγελος (1993), Από τη σχολική πράξη και ζωή (κείμενα ομιλιών), Κοζάνη, 47-54
Παπαδημητρίου Απόστολος (1997), «Ο αγώνας των αμάχων το 21», Εν Δυνάμει, Κοζάνη, 6/26-7, περιοδική έκδοση για την εκπαίδευση
Σιμόπουλος Κυριάκος (1990), Ξενοκρατία, Μισελληνισμός και Υποτέλεια, Αθήνα
Toynbee Arnold (1992), Οι Έλληνες και οι κληρονομιές τους, Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου –Μ. Καρδαμίτσας, μεταφρ: Ν. Γιανναδάκης
Τσάμης Δημήτριος (1985), Εισαγωγή στην πατερική σκέψη, Θεσσαλονίκη: Πουρνάρας
Τσάτσος Κωνσταντίνος (1987), «25 Μαρτίου», Το Εικοσιένα, η κιβωτός του Νέου Ελληνισμού, Αθήνα: Ευθύνη, 191 -4, επιμ: Κ. Τσιρόπουλος
Φείδας Βασίλειος (1984), «Ευαγγελισμός», Πάπυρος –Λαρούς –Μπριτάννικα, Αθήνα: Πάπυρος, 25/54
Ψαρουδάκης Νικόλαος (1980), Το Ευαγγέλιο στη γλώσσα του Λαού, Αθήνα: Μήνυμα

Η επανάσταση του 1821 στη Δυτική Μακεδονία (θεατρικό σε τέσσερις πράξεις)

2009-03-15T06:42:00.001-07:00

Η επανάσταση του 1821 στη Δυτική Μακεδονία
(θεατρικό σε τέσσερις πράξεις)

σενάριο: Θανάσης Καλλιανιώτης, σκηνοθεσία: Στέφανος Γιαννακόπουλος

Το έργο παίχτηκε για πρώτη φορά στο ΔΣ Αιανής την 24η Μαρτίου 2005. Δημοσιεύτηκε το 2005 στον ιστότοπο http://www.thranio.gr/ στο σύνδεσμο σχολικές γιορτές

ΠΡΑΞΗ Α΄

Καθημερινότητα κι επανάσταση

ΠΡΟΣΩΠΑ

1. ΠΑΤΕΡΑΣ (μαύρη φουστανέλα, 40 χρ.)
2. ΜΑΝΑ (μεσαιωνική στολή ηλικιωμένης, 38 χρ.)
3. ΚΟΡΗ (μεσαιωνική στολή έφηβης, 16 χρ.)
4. ΓΙΟΣ (μαύρη φουστανέλα, 18 χρ.)

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Σεπτέμβρης 1821. Στη χώρα Κάλιανη, τη σημερινή Αιανή, τα νέα από την εξέγερση της άνοιξης του 1821 όχι μόνο φτάνουν πολύ αργά κι αδρά, αλλά και παραλλαγμένα. Απόστολοι της Φιλικής Εταιρίας δεν ήρθαν ποτέ στο μικρό αυτό χωριό και οι μόνοι κάτοικοι που βγαίνουν έξω από αυτό, ώστε να είναι σε θέση να φέρουν νέα, είναι ο παπάς, που πάει ως τη Μητρόπολη της Κοζάνης, για υποθέσεις της εκκλησίας, και ο μουχτάρης, δηλαδή ο πρόεδρος του χωριού, που σπάνια ταξιδεύει ως τα Σέρβια για δουλειές της κοινότητας, σχετιζόμενες συνήθως με τα φορολογικά. Όσοι κάτοικοι πάνε και πουλάν ξύλα στην Κοζάνη κάθε βδομάδα ή επισκέπτονται τα γύρω εμπορικά και θρησκευτικά πανηγύρια λίγα μαθαίνουν για όσα συμβαίνουν γύρω τους. Στη σκηνή αυτή ο μουχτάρης της Κάλιανης συζητά με την οικογένειά του σχετικά με τις φήμες της επανάστασης.

(Εσωτερικό χωριάτικου σπιτιού στην Κάλιανη. Κάθονται μέσα ο πατέρας με τη μάνα γύρω από ένα σνι, ψιλοτρώνε και συζητούν)

ΠΑΤΕΡΑΣ1: Γναίκα, θα πάθουμι τρανό χατά φέτους! (πίνει τσίπουρο) Μη τα ρουτάς! Τόσα χρόνια ήμασταν καλά, τώρα τι φκιάνουμι; Ακούουντι πουλλά κι τι να προυτουπιστέψς!

ΜΑΝΑ1: Ό ρα άντρα, τι λες; Έγινι τίπουτα κι δεν του ξέρου (τρίβει τα χέρια στη μεσάλα); Όλ΄ μέρα στου κασμέρ΄ είμι, δεν άκσα τίπουτα. Σαν τι είνι αυτό που λες;

ΠΑΤΕΡΑΣ2: Θα έχουμι, να μ΄ ακούειισ΄ τρανές φασαρίες. Οι καπιταναραίιοι άρπαξαν τα τφέκια κι βγήκαν όξου, ζμιγν΄ αρματουλοί κι κλέφτις. Κατ΄ ακούγιτι ότ΄ γίνιτι κι τριουιούρου ιδώια!

ΜΑΝΑ2: Ό ρα άντρα, που να φτάσν΄ αυτοί ιδώια πέρα; Απ΄ τμνια μιριά είνι οι Βαλαάδις στα Βέντζια, απού τν άλλην οι Τούρκοι στουν Τσιαρτσιαμπά, πώς να ρθούν ιδώια; Μόνου απού του Ρύμνιου, αν ρθούν. Αλλά ικεί είνι οι Μπζιουταίοι αρματωλοί, θα τς τσακώσν απ΄ του ζβέρκου, μη σκάειιζ΄! (στήνει αυτί) Ποιος έρχιτι;

(μπαίνει ο γιος μέσα)

ΠΑΤΕΡΑΣ3: Καλώς τουν! Που γκιζιράς του λύκου ισύ; Κάτσι να φας, είδι αδύνατους πουλύ, θα σι πιάσ΄ καμιά αρώστεια!

ΓΙΟΣ1: Ήμαν στουν άρτηκα ικείια σνμ Παναγία, κασμέριβάμι. Ακούουντι πουλλά, τι να προυτουπιστέψς; Ου καθένας ιδώ στου χουριού ν τρίχα τ φκιάν΄ γριντιά! (μπαίνει και η κόρη μέσα)

ΜΑΝΑ3: Που ήσαν κι ισύ, μα κόρ΄; Τι οικουγένια ήμιστι ιμείς; Άλλους στουν άρτηκα, άλλους σττσ φιλινάδις, τι φκιάνουμι; Αυτήν είνι η πρόουδους που λέν΄; Ποιοι σας βαζν΄ σι τέτοιιες ζάντσις;

ΚΟΡΗ1: Ήμαν ζντ βρύσ΄ για νιρό. Πιρνώντας απ΄ τουν άρτηκα άκσα πουλλά. Είνι αλήθχια, είνι ψέμματα, κανένας δεν ξέρ΄!

ΠΑΤΕΡΑΣ4: Τι γλέπου; Όλ΄ κάτ΄ άκουσάμι, άρα αυτό του κάτ΄ μι φαίνιτι είνι αλήθεια! Για μολόγα, πρώτα ισί, ρα γιε, τι άκσις κατ΄ ικεί;

ΓΙΟΣ2: Να, λεν ότι κουντά στ Σαλουνίκ΄, ξησκώθκαν κάτ΄ καπιταναραίοι, παίρν κι παράδις απού τσ΄ καλογέρ΄, κι έχν πουλύ άχαρου σκουπό. Κάτ΄ άκουσα ότ΄ κι στ΄ Νιάουστα είνι έτοιμ΄ να σκουθούν κι αυτοί κι θα μπουν κι μέσα σντ Βέροια!

ΚΟΡΗ2: Τα ίδια πιρίπου άκσα κι γω. Καμόσ΄ μι φαίνιτι είπαν ότι θα πιράσν του πουτάμ΄ οι κλέφτις κι θα ρθουν να μάσν κι απου δω κανέναν, να τουν παρν΄ στου βουνό να πουλιμίσ΄.

ΜΑΝΑ4: Κι να ρθουν ποιος έρμους θα τσ΄ ακλουθήσ΄; Τι θα φαν΄, άμα βγουν στου βουνό; Ποιος θα τσ΄ δώσ΄ φαϊ; Θα τσ΄ πλακώσν΄ οι Τούρκ΄ κι οι Αρβανίτες στου κιφάλ΄ κι θα τσ΄ σκουτώσν όλ΄! Ποιος ακλουθάει;

ΠΑΤΕΡΑΣ5: Σουστά μιλάς, πουλύ σουστά. Κι δεν είνι μούγκι αυτό! Τα τφέκια χαλέβν΄ μπαρούτ΄ κι μουλύβια, κι άμα τιλιώσν΄;Η θάλασσα είνι μακριά απού δω, Τούρκ΄ είνι γιουμάτου ιδώ πέρα και Βαλαάδις απν΄ άλλν τμιργιά.

ΚΟΡΗ3: Κι που να πιράσν ιδώια; Του παμι, οι αρματουλοί δε τσ΄ αφήν΄! Άιντι κι ρθουν πάει του κουπάδ΄ μας, παν τα χουράφια μας. Μας παίρν΄ ου μπέης του δέκατου, αλλά οι Κλέφτις άμα ρθουν τα σκών΄ όλα, δεν αφήν΄ καντίπουτα!

ΓΙΟΣ3: Γλέπου όλ΄ φουβάστι. Ίλιγα κι γω να πάρου του τφέκ΄ κι να βγώ κλέφτς! Να ακούσκι ιχτέ ότ΄ απού τ΄ Ζάμπουρντα πέρασαν καμιά τριανταριά Σιατσνοί κι πήγαν στουν Όλυμπου να ξισκώσν΄ τουν κόσμου, είχαν κι τφέκια μαζί. Ένας που τουν έλιγαν Νικόλα ήταν αρχηγός τς, ήξιρι κι πουλλά γράμματα αυτός! Μίλτσαν ικεί μι τουν ηγούμενου, κι ύστρα πέρασαν απού του καρούλ΄ απέναντι!

ΠΑΤΕΡΑΣ6: Τι να βγεις, ρα γιε, όξου; Τι μας έκαναν οι Τούρκ΄; Τόσις ικλισιές έφκιασάμι κι δεν είπαν τίπουτα. Ακόμα κι τώρα, άμα τσ΄ πούμι να φκιάσουμι ακόμα μια, δε θα πουν όχ΄! Βλέπου ου Αϊ Μάρκους κάτ΄ είνι έτοιμους να πέσ΄, άμα τσ΄ πούμι θα τουν χαλάσουμι να φκιάσουμι μια κινούργια ικκλησιά, ούδε αύριο μας στέλν του χαρτί! Μόνου παράδις να έχουμι!

ΜΑΝΑ5:Δόξα τουν, καλά ίμιστι. Αλλά να, καμιά φουρά οι Αρβανίτις φουνάζν, βαραίν΄ κι απού καγκάνα. Αλλά πε ότ΄ φέγν οι Τούρκ΄, ποιος θα έρθ΄; Κι θα αλλάξν κι ισένα, άντρα μ΄, μια χαρά είσι τώρα! Τώρα, έχουμι να φάμι κι να πιούμι, βάζουμι κι καμιά λίρα σν΄ άκρια για καμιά ανάγκ΄!

ΚΟΡΗ4: Μια χαρά πιρνάμι, δε λέου κι γω. Αλλά μήπους άμα ιλιφθιρουθούμι, είνι καλύτιρα; Αλλά τι θα πει λιφτιργιά, κανένας δεν ξέρ΄ να μας πει! Τι είνι η λιφτιργιά, ξέρτι καγκάνας;

ΓΙΟΣ4: Να λιφτιργιά θα πει να βουσκάς όπ΄ χαλέφς τα ζώα. Να μη σι παίρν΄ του δέκατου οι μπέης. Να έχς άλουγου να γκιζιράς τα παγγύρια! Να έχς φουστανέλα μι πουλλά λαγκιόλια! Αυτό θα πει λιφτιργιά!

ΠΑΤΕΡΑΣ7: Σαν πουλλά λες, ρα γιε. Αλλά όπους κι να είνι αυτήν η λιφτιργιά, ιμάς μας νοιάζ΄ να είμαστι πάλι ιμείς γκισέμνια ιδώια σγ Κάλιαν΄. Οι άλλοι όλοι είνι αχαμπάρστ΄! Ιπρουχτέ καμόσ΄ χούιαζαν να διώξν τουν πιλαργό που έκατσι απάν΄ στουν Αγιώρ΄! Τι λιγφιργιά τσ΄ χρειάζιτι αυτοί; Άμπουξέ τς! Άμπουξέ τα όλα!

ΠΡΑΞΗ Β΄

επιφυλάξεις και δισταγμοί

ΠΡΟΣΩΠΑ

1. ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ (αρματολός Ολύμπου, μαύρη φουστανέλα)
2. ΓΟΥΛΑΣ ΔΡΑΣΚΟΥ (αρματολός Ολύμπου, μαύρη φουστανέλα)
3. ΑΡΧΗΓΌΣ ΦΡΟΥΡΑΣ (αρματολός Ολύμπου, μαύρη φουστανέλα)
4. ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ (Κοζανίτης έμπορος, άσπρη φουστανέλα )
5. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣ (γραμματέας αρματολών Ολύμπου, φράγκικα ρούχα)

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Σεπτέμβρης 1821. Ο βλάχικης καταγωγής έμπορος Νικόλαος Κασομούλης, γεννηθείς στην Κοζάνη κι εργαζόμενος στις Σέρρες, μετά την αποτυχία της επανάστασης έρχεται κρυφά στη Σιάτιστα. Από εκεί μαζί με άλλους περνάει τον Αλιάκμονα από τη Ζάμπουρντα και μέσω του Μεταξά, πάει προς την περιοχή Κατερίνης. Εκεί συναντά τον αρματολό, δηλαδή τον αστυνόμο της τουρκικής εξουσίας, Διαμαντή Νικολάου και του ζητά να επαναστατήσει. Ο Διαμαντής συμφωνεί, αν όμως πρώτα έρθουν ενισχύσεις από τη νότια Ελλάδα και υπόσχεται ότι θα μιλήσει και στους άλλους καπετάνιους, να συμμετέχουν κι αυτοί στον αγώνα. Ο Κασομούλης φεύγει για τη Χαλκιδική παίρνοντας τον, αδερφό του Διαμαντή, Κώστα κι άλλους μαζί.

(εσωτερικό σπιτιού στην Πιερία. Κάθονται στο σνι κοντά στο τζάκι ο Διαμαντής, το πρωτοπαλίκαρό του και ο γραμματέας του)

ΓΟΥΛΑΣ1: Σωπάστε, κάποια φασαρία ακούγεται εκεί έξω. Τι να τρέχει άραγε, θα έχουμε κανένα χατά; Ξεσηκώθηκε κι εδώ στα μέρη μας κανένας καπετάνιος ή κάτι άλλο συμβαίνει;

(σηκώνεται να δει από το παράθυρο)

ΑΡΧΗΓΟΣ ΦΡΟΥΡΑΣ1: (μπαίνει μέσα στο δωμάτιο) Γεια σας. Ήρθαν καμιά 20ριά άτομα έξω, όλοι καλά αρματωμένοι. Είπαν ότι είναι από τη Σιάτιστα και ο ένας που φαίνεται για αρχηγός τους, είπε ότι τον λένε Νικόλα Κασομούλη με είπε ότι θέλει να δει το Διαμαντή, τον μεγάλο αρματολό!. Καπετάνιε (απευθύνεται στο Διαμαντή), να τους αφήσω να μπουν ή όχι;

ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ1: Τι είναι και τούτο σήμερα; Χτες διάβασα στην πλάτη του αρνιού ότι ένα μεγάλο νέο θα έρθει σήμερα και να που βγήκε αληθινό. Πες τους να μπουν, αλλά πρώτα ας αφήσουν τα καριοφίλια τους από έξω.

ΑΡΧΗΓΟΣ ΦΡΟΥΡΑΣ2: Έγινε καπετάνιε! Βέβαια όχι μόνο τα όπλα τους θα αφήσουν έξω, αλλά και τις πιστόλες τους, τα μαχαίρια τους κι ότι άλλο φονικό εργαλείο έχουν. Θα τους ψάξω πολύ καλά. Στη δουλειά μας δεν επιτρέπονται λάθη. Θα αφήσω μόνο αυτόν να μπει μέσα. Τους άλλους θα τους έχουμε τριγύρω με τα όπλα μας αναμμένα (φεύγει και φέρνει σε λίγο το Διαμαντή).

ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ1: (μπαίνει στο δωμάτιο μαζί με τον αρχηγό της φρουράς, ασπάζεται και τους ασπάζεται όλους) είμαι ο Νικόλας Κασομούλης από την Κοζάνη, έμπορος. Τελευταία δουλεύαμε στις Σέρρες, αλλά χάσαμε τη δουλειά μας εκεί πέρα. Σηκώσαμε επανάσταση κατά των Τούρκων πριν από μερικούς μήνες. Τώρα με τα παλικάρια από τη Σιάτιστα κατεβαίνω στο Μοριά. Σκέφτηκα πρώτα να περάσω από δω, να σας δω.

ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ2: Καλά έκανες, ρε πατριώτη. Και μεις είμαστε αστυνόμοι των Τούρκων εδώ, αλλά είμαστε χριστιανοί κι εμείς. Άκουσα κι εγώ για την επανάσταση, αλλά δεν ήξερα τι ακριβώς έγινε. Με έστειλε πριν από λίγο καιρό κι ένας Παπάς γράμμα από τη Χαλκιδική για βοήθεια κλπ.

ΓΟΥΛΑΣ2: Αν είναι για ελευθερία, για καλό σκοπό, ακολουθώ κι εγώ. Τόσα χρόνια κοντά στους Τούρκους προκοπή δεν είδαμε. Οι καιροί όμως είναι πονηροί και αν κινηθούμε χωρίς όγκο, θα μας λιανίσουν οι Τούρκοι και οι Αρβανίτες. Τι λένε όμως οι άλλοι οι καπεταναίοι, βρήκες κανέναν;

ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ2: Είστε οι δεύτεροι που βρίσκω εδώ. Πέρασα πρώτα από το Μεταξά, είδα τους συναδέλφους σας τους Μπζιωταίους και μετά ήρθα σε σας. Εμείς κινήσαμε στις Σέρρες την επανάσταση, στο Βέρμιο είναι έτοιμοι, στη Χαλκιδική βγήκαν όλοι στο κλαρί. Εκεί θέλω να πάω, να τους δω και μετά κατεβαίνω στο Μοριά. Θα έρθει κανείς μαζί μου;

ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ3: Θα σε δώσω τον αδερφό μου και μερικούς άλλους να πάτε μαζί. Κι εμείς θα σηκωθούμε κατά των Τούρκων, μη σε νοιάζει. Φέρε όμως πρώτα από το Μοριά, άντρες, πολεμοφόδια, όπλα, λεφτά. Και για τους άλλους καπεταναίους εδώ μη σε νοιάζει. Θα τους γράψουμε να δούμε τι σκοπό έχουν. Γραμματικέ, πάτε πένα και χαρτί.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣ1: Λέγε καπετάνιε. Προς Μπζιωταίους. Αγαπητοί πατριώτες, σας γράφω εγώ ο Διαμαντής Νικολάου, αρματολός του Ολύμπου. Πολλοί καπεταναίοι ξεσηκώθηκαν κατά των Τούρκων. Εμείς τι θα κάνουμε; Θα συνεχίσουμε να τους υπηρετούμε; Άνθρωπός μας θα πάει κάτω στο Μοριά να φέρει ενισχύσεις, λεφτά, όπλα. Όταν έρθουν τι θα κάνουμε; Αποκριθείτε στο μήνυμά μου σύντομα και προσοχή μη σας πάρουν χαμπάρι οι Τούρκοι. Σας φιλώ αδερφικά.

ΓΟΥΛΑΣ3: Γραμματικέ, συμπλήρωσε κι από μένα δύο λόγια. Γράψε: εγώ ο Γούλας Δράσκου, αρματολός του Ολύμπου, στέλνω χαιρετίσματα. Αγαπητοί καπεταναίοι, όλα τα μέρη έχουν ξεσηκωθεί κι εμείς ακόμα καθόμαστε χωρίς να κάνουμε τίποτα. Σήμερα μας ήρθαν 30 Σιατιστινοί και πάνε στη Χαλκιδική για ενίσχυση. Τι έχετε στο νου σας να κάνετε; Περιμένω απόκρισή σας σύντομα.

ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ3: Αδέρφια καπεταναίοι, ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια. Δώστε με έναν οδηγό να μας κατεβάσει ως τη θάλασσα, να βρούμε ένα καράβι για τη Χαλκιδική. Εύχομαι σύντομα να ανταμώσουμε. Θα γυρίσω φέρνοντάς σας όλα τα απαραίτητα για τον αγώνα μας.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣ2: Αδέρφια, δεν είμαι σαν κι εσάς άνθρωπος των όπλων, αν ήμουν θα σας ακολουθούσα. Ζηλεύω πολύ. Μ΄ αρέσει η μυρουδιά του μπαρουτιού, η κλαγγή των όπλων, αλλά είμαι άμαθος στις κακουχίες και διστάζω. Σας ζηλεύω πολύ!

ΠΡΑΞΗ Γ΄

ποιος Όλυμπος;

ΠΡΟΣΩΠΑ

1. ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (στολή Ρώσου αξιωματικού)
2. ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ (υπασπιστής β΄ του Υψηλάντη,στολή Ρώσου αξιωματικού)
3. ΣΑΛΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ (υπασπιστής α΄ του Υψηλάντη, στολή Ρώσου αξιωματικού)
4. ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (έμπορος, επαναστάτης, άσπρη φουστανέλα)
5. ΚΩΣΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ (αρματολός Ολύμπου, μαύρη φουστανέλα)

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Οκτώβριος 1821. Ο Κασομούλης από τον Όλυμπο που είδε τους καπεταναίους πέρασε στη Χαλκιδική. Από κει με ένα καράβι φτάνει στην Ύδρα και μετά βγαίνει στην Πελοπόννησο. Συναντάει τον Δημήτριο Υψηλάντη στο Άργος, μερικούς οπλαρχηγούς στην Τρίπολη και ξαναγυρνά στον Υψηλάντη να ζητήσει ενίσχυση. Αυτός του δίνει τον υπασπιστή του και λίγα πολεμοφόδια. Από κει με καράβι γυρνάν στα νησιά να στρατολογήσουν εθελοντές και να συλλέξουν λεφτά. Αργότερα έρχονται στη Μακεδονία.
(ο Υψηλάντης κάθεται μόνος σε τραπέζι σε ένα δωμάτιο και συλλογίζεται)
(χτυπά η πόρτα και μπαίνει ο υπασπιστής β΄)

ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ1: Πρίγκιπα, έφτασαν δύο άτομα και θέλουν να σε δουν. Λένε ότι ήρθαν από τον Όλυμπο, Έλυμπο, κάπως έτσι. Είπαν ότι έχουν ξαναρθεί.

ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ1: Όλυμπο είπες; κάπου την άκουσα αυτή τη λέξη! Α, μήπως είναι ένας με φαρδύ πρόσωπο μαζί με έναν άλλο που έχει μαύρες φουστανέλες; Σαν κάτι να θυμάμαι, πριν λίγο καιρό πράγματι πέρασαν.

ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ2: Σωστά μιλάς. Τώρα θυμάμαι κι εγώ. Νικόλαος Κασομούλης. Ζητούσε άντρες, πολεμοφόδια, λεφτά, να βρούμε ένα καράβι και να πάνε προς τα πάνω, πολύ προς τα πάνω.

ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ2: Έχω φόρτο εργασίας, φόρτο εργασίας, όπως πάντα. Αλλά στείλε τους για λίγο μέσα, να τους δω, τι επιτέλους θέλουν πάλι. Αν μπορούμε να τους βοηθήσουμε καλώς.(φεύγει ο υπασπιστής)

ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ1: (Μπαίνει μέσα χτυπώντας πρώτα) Πρίγκιπα, σε χαιρετώ. Με λένε Νικόλαο Κασομούλη, είχα ξαναπεράσει από δω. Έρχομαι από τους επαναστάτες του Ολύμπου, της Χαλκιδικής και του Βερμίου. Ζητάμε άνδρες, τρόφιμα, όπλα, λεφτά, για να μη σβήσει η επανάσταση που ξεκινήσαμε.

ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ3: Οι άλλοι που συνάντησες τι σου είπαν; Θυμάμαι ότι ο Κουντουριώτης στην Ύδρα κάτι σου υποσχέθηκε.

ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ2: Ναι. Στην Τρίπολη όμως που πήγα σε μια συνάντηση των καπεταναίων, μόνο ο Οδυσσέας Αντρούτσος με άκουσε. Οι άλλοι δεν ήξεραν αν υπάρχει βουνό με το όνομα Όλυμπος και που μάλιστα είναι. Δεν ξέρουν τίποτα άλλο πάνω από το Ζητούνι, και δεξιά από τα Γιάννενα. Απογοήτευση!

ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ4: Σε καταλαβαίνω. Όμως μη απογοητεύεσαι. Υπασπιστή! (φωνάζει και μπαίνει ο υπασπιστής β΄). Πες, σε παρακαλώ, το Γρηγόρη να έρθει μέσα. (μπαίνει ο Γρηγόριος Σαλάς). Γρηγόρη, από σήμερα αναλαμβάνεις αρχηγός των επαναστατικών δυνάμεων στη Μακεδονία.

ΣΑΛΑΣ1: Μετά χαράς, πρίγκιπα! (χαιρετά) θα τους βάλω όλους εκεί πάνω σε τάξη. Θα γίνουν στρατός κανονικός. Τι μαύρες φουστανέλες είναι αυτές που φορούν; Και τι όπλα αρχαία που έχουν; Κάθε μέρα γυμναστική, ασκήσεις, παρελάσεις! Θα τους κάνω στρατό πραγματικό!

ΚΩΣΤΑΣ1: (κρυφά στον Κασομούλη) Ο, ρε, Νικόλα, αυτόν θα πάρουμε μαζί μας για πάνω; Θα μας κοροϊδεύουν το λιγότερο οι καπεταναίοι. Δε χαμπαριάζει αυτός τίποτα από πόλεμο, όπως φαίνεται. Τι να τον κάνουμε πάνω στο βουνό; Θα τον φαν αμέσως οι Τούρκοι!

ΣΑΛΑΣ2: (γυρίζει στους Κώστα και Νικόλα) Τι λέτε εσείς οι δύο; Είμαι έτοιμος (σιάζει τη στολή του). Θα παραγγείλουμε πρώτα μια σημαία να έχουμε. Χωρίς όνομα και λογότυπο δεν υπάρχουμε. Μερικά πυρομαχικά θα βρούμε να πάρουμε μαζί. Όσο για άντρες θα μαζέψουμε κανέναν από τα νησιά, τώρα που θα πάμε με τα καράβια. Σας αφήνω και πάω να ετοιμαστώ

(φεύγει. Πίσω του ακολουθούν οι Κώστας και Νικόλας, που μετά έρχονται κάτω από τη σκηνή και σταματούν)

ΚΩΣΤΑΣ2: Ο ρε Νικόλα, και σημαία θα μας δώσει ο στρατηγός! Πάμε να φύγουμε γρήγορα, τι είναι αυτός; Ο ένας δε μας δίνει τίποτα, ο άλλος καθόλου, αυτός εδώ μας δίνει το στρατηγό με τους υπασπιστές και παραϊπασπιστές του. Πώς θα πείσουμε τους καπεταναίους να βγούνε στο κλαρί;

ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ3: Σε καταλαβαίνω, Κώστα. Αλλά αφού αρχίσαμε τον αγώνα, δε μπορούμε να σταματήσουμε. Το στρατηγό ας τον έχουμε μαζί, αυτός θα μας δίνει λεφτά, κύρος, αξία. Εμείς θα πολεμάμε, αυτός θα φαίνεται. Ας προσπαθήσουμε τώρα να μαζέψουμε εθελοντές, τρόφιμα και λεφτά από τα νησιά που θα πάμε. Να έχεις ακμαίο ηθικό. Η Λευτεριά θέλει θυσίες.

ΠΡΑΞΗ Δ΄

γνωριμίες και λεφτά

ΠΡΟΣΩΠΑ

1. ΜΕΧΜΕΤ ΕΜΙΝ (Τούρκος πασάς)
2. ΒΕΝΙΑΜΙΝ (μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης)
3. ΕΜΠΟΡΟΣ (Κοζάνης, φράγκικα ρούχα)
4. ΔΗΜΟΓΕΡΟΝΤΑΣ (Κοζάνης, στολή κοτσάμπαση)
5. ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ (Τούρκος απεσταλμένος του Δράμαλη)
6. ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ (του Μεχμέτ Εμίν πασά)

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: τέλη άνοιξης του 1822. Μετά την καταστροφή της Νάουσας από τους Τούρκους ο αρχηγός τους Μεχμέτ Εμίν ή Εμπού Λουμπούτ πασάς κατευθύνεται με το στρατό του στην Κοζάνη. Οι πρόκριτοι της πόλης προσπαθούν να τον εξευμενίσουν. Του φέρνουν δύο άριστα μουλάρια, δώρα διάφορα και λεφτά. Αφού βάλουν φίλους τους Τούρκους τοπικούς αξιωματούχους να μεσολαβήσουν, επισκέπτονται και αυτοί τον Μεχμέτ Εμίν, που έχει καταλύσει σε ένα αρχοντικό σπίτι της Κοζάνης.

(ο Μεχμέτ Εμίν κάθεται μέσα σε αρχοντικό σπίτι της Κοζάνης)
(χτυπά η πόρτα και μπαίνει ο υπασπιστής)

ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ1: Πασά, ήρθαν τρεις άπιστοι και ζητάν να σε δουν. Ο ένας από αυτούς φορά ράσο. Ο άλλος έχει δική μας στολή. Ο τρίτος φορά φράγκικα ρούχα. Να τους πω να περάσουν;

ΜΕΧΜΕΤ ΕΜΙΝ1: Βέβαια, αυτούς περιμένω. Γι αυτό ήρθα εδώ στην Κοζάνη. Να δούμε τι θα πουν. Είναι τελικά ανακατεμένοι με την επανάσταση ή όχι. Για να δούμε τι θα πουν!
(έρχονται ο Βενιαμίν, ο έμπορος και ο δημογέροντας, χαιρετούν με τεμενάδες και κάθονται κάτω)

ΒΕΝΙΑΜΙΝ1: Πολυχρονεμένε μας πασά. Ήρθαμε να υποβάλλουμε τα σέβη μας. Έχεις χαιρετίσματα από το φίλο μου το Χατζή Χαλήλ αγά, φρούραρχο Ελασσόνας, Σερβίων, Κοζάνης και Γρεβενών. Έχει πει τα καλύτερα για σένα

ΕΜΠΟΡΟΣ1: πολυχρονεμένε μας πασά, φέραμε και μερικά δώρα για σένα, για να δείξουμε την εκτίμηση που τρέφουμε προς το πρόσωπό σου. Η φήμη σου είναι ξακουστή , όπως και η καλοσύνη σου.

ΔΗΜΟΓΕΡΟΝΤΑΣ1: Πολυχρονεμένε πασά, έχεις χαιρετίσματα από το Ζαήρ μπέη και το Κιολομέτ Σαρήγγιολου, πολύ φίλους μου. Όσα μας κατηγορούν ότι υποστηρίξαμε τους κλέφτες είναι ψέματα. Εμείς είμαστε πάντα πιστοί στο σουλτάνο και ποτέ δεν αθετούμε το λόγο μας.

ΜΕΧΜΕΤ ΕΜΙΝ2: Ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια, τα χαιρετίσματα και τα δώρα, όμως, αυτά που άκουσα μήπως ισχύουν; Οι επαναστάτες της Νιάουστας πέρασαν κι από την Κόζιανη από δω; Τους δώσατε τροφή, τους κρύψατε; Το ασκέρι που έχω μαζί μου με το ζόρι το κρατώ εδώ στην πόλη, να μη την καταστρέψει!

ΒΕΝΙΑΜΙΝ2: αποκλείεται, πασά μου. Εμείς πάντα είμαστε νομιμόφρονες απέναντι στην εξουσία. Οι κατσαπλιάδες της Νιάουστας δεν πέρασαν από την πόλη μας. Ποιος θα τους έδινε φαγητό, ποιος θα τους έπαιρνε στο σπίτι του; εμείς θέλουμε την ησυχία μας.

ΕΜΠΟΡΟΣ2: Με τέτοια άτομα δεν έχουμε πάρε δώσε εμείς, πασά. Κοιτάμε τη δουλειά μας και ο σουλτάνος μας συμπαραστέκεται, αφού μας επιτρέπει να εμπορευόμαστε με τις ξένες χώρες. Μόνο ζημιά κάνουν οι κλέφτες, γιατί να τους υποστηρίξουμε; Μας κατηγόρησαν άδικα Τούρκοι του τόπου εδώ, για εμπορικά συμφέροντα και μόνο.

ΔΗΜΟΓΕΡΟΝΤΑΣ2: Πασά μου, πώς να έρθουν εδώ, αυτοί που γλίτωσαν από τη Νιάουστα; Στα Μπουτζάκια είναι τουρκικά τα χωριά, στα Καϊλιάρια τουρκικά, πώς θα περνούσαν αυτοί απαρατήρητοι; Εμείς, αν βλέπαμε κανένα, αμέσως θα το λέγαμε.

ΜΕΧΜΕΤ ΕΜΙΝ3: Ίσως έχετε δίκιο. Είναι λίγο απίθανο να ήρθαν εδώ επαναστάτες από τη Νιάουστα. Μήπως όμως τους τροφοδοτούσατε πιο πριν;

ΒΕΝΙΑΜΙΝ3: Μα τι λες, πασά μου; Τι σχέση έχουμε εμείς με αυτούς; Αυτοί ξεσηκώθηκαν πριν από δύο χρόνια, αλλά καμιά βοήθεια δεν προσφέραμε στους αποστάτες. Σε είπα, θέλουμε την ησυχία μας!

ΥΠΑΣΠΙΣΤΗΣ2: (μπαίνει μέσα) Πασά, ήρθε ένας δικός μας, απεσταλμένος από το Μαχμούτ πασά Δράμαλη. Να τον αφήσω να μπει; (φεύγει, έρχεται ο σύνδεσμος)

ΜΕΧΜΕΤ ΕΜΙΝ4 Ναι. Βγείτε έξω για λίγο εσείς. (φεύγουν οι τρεις Κοζανίτες, μπαίνει ο σύνδεσμος)

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ1: Πασά, ο Μαχμούτ πασάς σε στέλνει πολλά χαιρετίσματα. Με έδωσε αυτό το γράμμα για σένα. Είπε να το ανοίξεις αμέσως χωρίς καμιά χρονοτριβή. Πάρτο (δίνει το γράμμα και φεύγει)

ΜΕΧΜΕΤ ΕΜΙΝ5: (ανοίγει το γράμμα, διαβάζει. Γελάει και μονολογεί) Το ήξερα, ο Μαχμούτ θέλει να μη καταστρέψω την Κόζιανη. Οι κάτοικοί της είναι νομιμόφρονες στους Τούρκους. Αλλά αν δε μας χρειαζόταν σαν σταθμός στις διάφορες εκστρατείες μας, θα την είχα διαλύσει δέκα φορές! (φωνάζει) Υπασπιστή! (έρχεται μέσα ο τελευταίος) Φώναξε τους Κοζανίτες μέσα (μπαίνουν αυτοί).
Τι γλιτώσατε ακόμα μία φορά. Προσέξτε όμως καλά, μην ακούσω το παραμικρό, δεν θα αφήσω πέτρα στην πέτρα πάνω!

ΤΡΕΙΣ ΚΟΖΑΝΙΤΕΣ ΜΑΖΙ: Ευχαριστούμε, πολυχρονεμένε πασά. Ξέραμε την ευσπλαχνία σου. Ποτέ εμείς δε θα προδώσουμε το σουλτάνο.

Για τη συγγραφή του σεναρίου μελετήθηκαν οι εξής εργασίες:

Κασομούλης Νικόλαος, Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων 1821 -1833, Αθήναι 1939

Κασομούλης Νικόλαος, Ημερολόγιον, Βαγιονάκης, Αθήναι 1968

Λιούφης Παναγιώτης, Ιστορία της Κοζάνης, Βάρτσος, Αθήναι 1924

Κωστόπουλος Αριστοτέλης, Η συμβολή της Δυτικής Μακεδονίας εις τους απελευθερωτικούς αγώνας του Έθνους, ΣΓΚΤΝΚ, Κοζάνη 1970

Ξανθοπούλου Άρτεμη, «Η επανάσταση του 1821 και η Μακεδονία», Η νεότερη και σύγχρονη Μακεδονία, ιστορία –οικονομία –κοινωνία –πολιτισμός, Παπαζήσης, Παρατηρητής, Αθήνα χ.χ., σ. 458-477

Αλήθεια και προπαγάνδα στον τύπο της Δυτικής Μακεδονίας: 1941 -1944

2009-02-01T09:03:00.000-08:00

Συνεδριακό κέντρο ΕΣΗΕΜ-Θ, Θεσσαλονίκη 31.01.09.
Από αριστερά: α) ο ομιλών β) Ιωάννης Χασιώτης, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας ΑΠΘ γ) Αλεξάνδρα Πατρικίου, υπ. διδ. Ιστορίας Παντείου δ) Στράτος Δορδανάς, Λέκτορας Ιστορίας ΠΔΜ

Ανακοίνωση του Ιστορικού και Δρ Ιστορίας ΑΠΘ Θανάση Καλλιανιώτη στην ημερίδα Ο Τύπος της Βόρειας Ελλάδας στην Κατοχή, που διοργάνωσε η Ένωση Συντακτών Ημερήσιων Εφημερίδων Μακεδονίας –Θράκης

Ευχαριστώ τους διοργανωτές που με επέλεξαν ως ομιλητή στην ημερίδα αυτή κι επίσης εσάς που παρευρίσκεστε. Αρχικά θα επεξηγηθεί ο τίτλος της ανακοίνωσης κι έπειτα θα περιγραφούν οι οπτικές του τύπου. Μετά θα παρουσιαστεί ο τύπος της επανάστασης και τέλος θα γίνει αναφορά στο δίπολο Αλήθεια –Προπαγάνδα.

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΤΙΤΛΟΥ
Για την προσφορότερη εξέταση του θέματος επιλέχτηκε μία σχετικά μικρή περιοχή, η Δυτική Μακεδονία, την οποία μπορούσε να διανύσει κανείς από άκρου εις άκρον τρεις ημέρες με το άλογο και πέντε με τα πόδια. Θεωρητικά μπορεί να νομίσει κανείς ότι η ανακοίνωση θα ασχοληθεί με όσες εφημερίδες τυπώθηκαν στους τέσσερις σήμερα νομούς της, πρακτικά όμως ο όγκος του υλικού αυξάνεται, διότι στη Δυτική Μακεδονία, κυρίως στον Πεντάλοφο του Βοΐου, τυπώνονταν για ένα διάστημα εφημερίδες που κυκλοφορούσαν σε ολόκληρη τη βόρεια Ελλάδα, όπως π.χ. η εφημερίδα Ελευθερία.

Προτιμήθηκε μία συγκεκριμένη περίοδος, η τετραετία 1941 έως 1944, η οποία περιλαμβάνει τους μήνες της ιταλογερμανικής κατοχής, αλλά μέρος μόνο της Εαμοκρατίας, καθώς η τελευταία επεκτείνεται έως την άνοιξη του 1945 στις πόλεις, ενώ στα χωριά επιμηκύνεται έως και το καλοκαίρι. Για την ακρίβεια η Εαμοκρατία αρχίζει στη Δυτική Μακεδονία με την εμφάνιση των ανταρτών του ΕΛΑΣ την άνοιξη του 1943, ενώ υπήρξαν χωριά όπου οι κάτοικοί των ποτέ δεν είδαν Γερμανούς είτε επειδή έφευγαν έξω είτε διότι οι τελευταίοι δεν είχαν περάσει!

Διάφορες επιπλέον παρερμηνείες υπεισέρχονται, αν στο τίτλο προστεθεί το επίθετο παράνομος, ο παράνομος δηλαδή τύπος, διότι οι εφημερίδες του ΕΑΜ/ΚΚΕ ήταν (αρχικά) παράνομες μόνο στην ιταλοκρατούμενη ή γερμανοκρατούμενη περιοχή, ουσιαστικά μέσα στις πόλεις, ενώ στην υπόλοιπη ύπαιθρο κυκλοφορούσαν νόμιμα! Ακόμη στην ανταρτοκρατούμενη περιοχή η ανάγνωση ή κατοχή του τύπου των πόλεων ήταν προφανώς παράνομη, πόσο μάλλον ο έντυπος λόγος της αντίπαλης του ΕΑΜ οργάνωσης ΠΑΟ που κατέφθανε από τη Θεσσαλονίκη! Σύμφωνα με μία αδιασταύρωτη πληροφορία φοιτητής, μέλος του Εθνικού Συνασπισμού Ανωτάτων Σχολών (ΕΣΑΣ) Θεσσαλονίκης φονεύθηκε από την ΟΠΛΑ κουβαλώντας παράνομο τύπο της ΠΑΟ. Παράνομος προφανώς θεωρούνταν από τους επαναστάτες το φθινόπωρο του 1944, όταν ήδη είχαν φύγει οι Γερμανοί, ο μη εαμικός τύπος που υπήρχε προς διάβασμα στο ξενοδοχείο Ερμιόνιο της Κοζάνης όπου στεγαζόταν η Αγγλοελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών.

Τέλος στον τίτλο επιλέχθηκε η ηχηρή λέξη προπαγάνδα, όχι τόσο διότι επιμερίζεται σε δύο μέρη, ένα θεμιτό, τη συστηματική διάδοση των ιδεών κι ένα αθέμιτο, τη στρεβλή μετάδοση πληροφοριών πράγμα που ανοίγει νέες διαστάσεις, αλλά επειδή, σύμφωνα με το Ρώσο κομουνιστή Βλαντίμιρ Ιλίτς Ουλιάνοφ, ο οποίος λατρεύονταν από τους επαναστάτες εκείνη την εποχή, η εφημερίδα εκτός από «συλλογικός αγκιτάτορας» και «συλλογικός οργανωτής» ήταν και «συλλογικός προπαγανδιστής». Πράγματι χωρίς αμφιβολία λίγοι στην περιοχή διάβαζαν τον τύπο του ΕΑΜ/ΚΚΕ ατομικά, οι περισσότεροι τον απολάμβαναν «συλλογικά», επειδή μην ξέροντας ανάγνωση άκουγαν τα περιεχόμενά του από εγγράμματους που τα διάβαζαν φωναχτά.

ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΟΠΤΙΚΕΣ
Δύο ήταν οι κύριες μεταβλητές στον τύπο που κυκλοφορούσε ή εκδίδονταν στην περιοχή: η οπτική των ξένων και η αντίστοιχη των Ελλήνων, εμάς μας ενδιαφέρει η δεύτερη. Στην πρώτη ανήκε η γερμανική, η ιταλική, η βουλγαρική και η βρετανική. Γερμανικές εφημερίδες κατείχαν οι Βρετανοί σύνδεσμοι και κάποτε τις εγχείριζαν στους αντάρτες -για τις ιταλικές δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Βουλγαρικός τύπος, π.χ. οι εφημερίδες Ουτροβέτσερ, Ζορά και Μιρ, έφθανε στο Αμύνταιο και τη Φλώρινα, κάποτε με τοπικές ανταποκρίσεις. Βρετανικές εφημερίδες κυκλοφορούσαν στην Κοζάνη το φθινόπωρο του 1944. Δεν ήταν διόλου απίθανο να μεταφέρονταν στα ορεινά του Βιτσίου και την απομονωμένη Πρέσπα γιουγκοσλαβικός τύπος. Ελληνόφιλες πάντως από όλες τις αναφερόμενες εφημερίδες ήταν μόνο οι βρετανικές!

Οι εφημερίδες που κυκλοφορούσαν στη Δυτική Μακεδονία ήταν δύο κι αυτές ειδών, αντικομουνιστικές κι επαναστατικές, αν εξαιρεθεί το χριστιανικό έντυπο η Σπίθα που εξέδιδε στην πόλη της Κοζάνης ο τολμηρός ιεροκήρυκας Αυγουστίνος Καντιώτης, του οποίου η χροιά δεν λάβαινε δυνατές αποχρώσεις. Στις αντικομουνιστικές περιλαμβάνονται δύο, το Έθνος που άρχισε να τυπώνεται στη Φλώρινα το Μάιο του 1942, πιθανώς με υποστήριξη της νομαρχίας προς αντιμετώπισιν της βουλγαρικής προπαγάνδας, παρόλο που λογοκρίνονταν από τις κατοχικές αρχές και η Πατρίς των ενόπλων αντικομουνιστών της Κοζάνης. Τις δύο και μοναδικές αυτές συμπλήρωνε ο τύπος της Θεσσαλονίκης, η Νέα π.χ. Ευρώπη, στην οποία αρθρογραφούσε κι ο δικηγόρος και συγγραφέας Ιωάννης Αντωνιάδης από τον Βελβενδό.

Ο τύπος των οργανώσεων Αντίστασης ήταν τριών ειδών, του ΕΑΜ/ΚΚΕ, της ΠΑΟ και του ΕΔΕΣ, αλλά μόνο οι εφημερίδες του ΕΑΜ/ΚΚΕ τυπώνονταν στην περιοχή. Δυστυχώς δεν σώθηκε κανένα από τα έντυπα που διακινούσαν στην πόλη της Κοζάνης το καλοκαίρι του 1943 Έλληνες αξιωματικοί της αεροπορίας που είχαν έρθει από το Κάιρο ούτε μαθεύτηκε σε ποια ακριβώς οργάνωση αυτοί ανήκαν, σίγουρα όμως όχι σε εαμική αφού έναν εκτέλεσαν αργότερα οι αντάρτες στα Πιέρια κι έναν άλλον τον είχαν προλάβει να τον φονεύσουν οι Γερμανοί.

Ο ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
Από τις εφημερίδες του ΕΑΜ/ΚΚΕ στη Φλώρινα δύο ήταν δίγλωσσες, στην ελληνική και τη σλαβική, η Νίκη και η Σλομπόντα (Ελευθερία), και μία αποκλειστικά στη σλαβική, η Φωνή της Πρέσπας (Πρεσπάνσκι Γκλας), τις οποίες επιμελούνταν το φιλελληνικό ΣΝΟΦ της Φλώρινας υπό την καθοδήγηση ενός 25χρονου νεολαίου που είχε γεννηθεί την Κορυτσά. Αποκλειστικά πάλι στη σλαβική, με τη δικαιολογία ότι δε βρισκόταν ελληνική γραφομηχανή, εκδιδόταν η εφημερίδα του ΣΝΟΦ Καστοριάς Μακεδόνσκι Γκλας (Μακεδόνικη Φωνή) υπό την καθοδήγηση του σημαίνοντος αυτονομιστή Πασχάλη Μητρόπουλου, που λίγο αργότερα ανέλαβε υπουργός στα Σκόπια. Στις παλινωδίες των επαναστατών σχετικά με το ζήτημα των Σλαβομακεδόνων και μάλλον ως υποχώρηση προς τον Τίτο οφείλεται η αλλαγή του τίτλου της εφημερίδας της ΟΜΜ τον Αύγουστο του 1944 από Μακεδονική Φλόγα σε Εξόρμηση!

Ο υπόλοιπος και υπέρτερος αριθμητικά επαναστατικός τύπος ανήκε στο ΕΑΜ/ΚΚΕ και τις παραφυάδες οργανώσεις ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ και ΕΑ. Οι συντάκτες και οι τυπογράφοι ήταν όλοι άνδρες, αν εξαιρεθεί η μία Εβραία στον Πεντάλοφο και η εφημερίδα Συναγωνίστρια, όπου τη γενική επιμέλεια είχε δασκάλα εξ Αθηνών που είχε προσέλθει στα Γρεβενά. Επίσης ήταν όλοι τους Έλληνες, εκτός από ελάχιστους του ΣΝΟΦ Καστοριάς που άλλαξαν ταυτότητα μέσα σε μία νύχτα. Για την ιστορία στο τυπογραφείο του Βυθού εργαζόταν κι ένας Ιταλός, προφανώς αυτόμολος.

Πρώτη χρονολογικά στην περιοχή εκδόθηκε η εφημερίδα Νίκη, όργανο του ΕΑΜ Κοζάνης, το Νοέμβριο μάλλον του 1942: το 4ο φύλλο της στις αρχές του 1943 γράφτηκε σε γραφομηχανή και πολλαπλασιάστηκε με πολύγραφο. Πολυγραφημένες ήταν επίσης και οι εφημερίδες της Φλώρινας. Αρχικά το υπόγειο «τυπογραφείο» είχε κατασκευαστεί κάτω από το σπίτι ενός Σλαβομακεδόνα κομουνιστή στη Σκοπιά, ενώ στις αρχές του 1944 βρισκόταν κάτω από την αχυρώνα ενός Θρακιώτη Πρόσφυγα στις Άνω Κλεινές. Η χρήση του πολυγράφου συνεχίστηκε μέχρι την άφιξη των Βρετανών συνδέσμων στην περιοχή, με την χρηματική ενίσχυση των οποίων αγοράστηκαν τυπογραφικά στοιχεία –σε μερικές περιπτώσεις κλάπηκαν από την ΟΠΛΑ- και οι περισσότερες έκτοτε εφημερίδες των Γρεβενών, της Κοζάνης και της κεντρικής Μακεδονίας, τυπώνονταν σε πιεστήριο.

Υπήρχαν δύο τυπογραφεία. Το ένα, το κεντρικό, λειτουργούσε στον Πεντάλοφο του Βοΐου, για ένα διάστημα μεταφέρθηκε στα χωριά των Γρεβενών λόγω των γερμανικών επιδρομών κι έπειτα κατέληξε στην πόλη της Καστοριάς από την οποία οι Γερμανοί είχαν φύγει. Ο ακριβής τόπος του τυπογραφείου της Φλώρινας προς το τέλος της Κατοχής αγνοείται, αν και κατά μία πιθανότητα μπορεί να βρισκόταν μέσα στην Αλβανία. Μετακινούμενος πολύγραφος λειτουργούσε έξω από το χωριό Αιανή της Κοζάνης, ο οποίος προφανώς τύπωνε την εφημερίδα του τάγματος Μπούρινου του ΕΛΑΣ, αλλά ο τυπογράφος του συνελήφθη κι εκτελέστηκε από αντικομουνιστές οπλίτες την άνοιξη του 1944. Οι επαναστάτες πάντως σχεδόν ολόκληρο το 1944 αγόραζαν χαρτί από την Αλβανία είτε επειδή το έβρισκαν φθηνότερο είτε επειδή καθώς οπλίστηκαν τα πεδινά χωριά το χαρτί έφθανε δύσκολα από τις μεγάλες πόλεις.

ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ
Αφέθηκε στο τέλος η αναφορά στο δίπολο αλήθεια –προπαγάνδα, η οποία θα φανεί σε μία τυχαία επιλεγμένη σκηνή, την απελευθέρωση της Κοζάνης, αν και ελάχιστοι θα αμφισβητούσαν ότι σε πολεμικές περιόδους οι υπερβολές ή επισκιάζουν την πραγματικότητα ή την παρασιωπούν.

Η επίθεση εναντίον της Κοζάνης, ουσιαστικά εναντίον του οχυρωμένου λόφου που οι ντόπιοι αποκαλούν Ψηλό Αϊ Λια άρχισε νωρίς το πρωί της 27η Οκτωβρίου 1944 μέσα σε ένα λευκό πέπλο ομίχλης που γρήγορα μεταμορφώθηκε σε βροχή. Επρόκειτο για μία υπόθεση καθαρά μεταξύ Βρετανών και Γερμανών, αφού οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είχαν ακροβολιστεί νοτίως της πόλεως χωρίς να εμπλακούν. Προς το απόγευμα της ιδίας μέρας οι Βρετανοί αποσύρθηκαν ηττημένοι με 8 τουλάχιστον θύματα.

Το επόμενο πρωί 28η Οκτωβρίου 1944 οι Γερμανοί κάλεσαν τις αρχές της πόλης, υπέστειλαν με τάξη τη σημαία τους, μοίρασαν καραμέλες στα παιδιά κι αναχώρησαν προς την Πτολεμαΐδα, αφήνοντας προς κάλυψιν μυδράλια στον Ψηλό Αϊ Λια και στον αντικριστό του λόφο της Αγίας Παρασκευής. Πληροφορούμενοι οι αντάρτες την υποχώρηση, βιάστηκαν να μπουν απρόσεκτα και δύο από αυτούς πυροβολήθηκαν από μακριά κι έχασαν τη ζωή τους.

Την επομένη ημέρα η εφημερίδα Ελευθερία του ΕΑΜ Μακεδονίας παίζοντας με το χρόνο κι αποσιωπώντας εντελώς τη δράση των Βρετανών έγραψε: «σκληρές μάχες διεξήχθησαν στις 26 και 27 του Οχτώβρη στα υψώματα της Κοζάνης, όπου τα τμήματά μας τσάκισαν την εχθρική αντίσταση και κατάλαβαν τον Προφήτη Ηλία… ύστερα… άρχισε η επίθεση ενάντια στην πόλη …έπειτα από πεντάωρη σκληρή μάχη καταλήφθηκε σήμερα και η Κοζάνη».

Τη μεθεπόμενη ακολούθησε ο Ριζοσπάστης θέτοντας τους Βρετανούς ύστερους: κατ΄ αυτόν τμήματα του ΕΛΑΣ ύστερα από πολύωρη και πεισματώδη μάχη κατέλαβαν την Κοζάνη κι ότι την επίθεση υποστήριξαν οι Βρετανοί με βολές πυροβολικού και με δύο θωρακισμένα που μπήκαν στην πόλη.

Τρίτη τυπώθηκε η εφημερίδα Σμόλικας της ΙΧ μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Αποσιωπώντας κι αυτή τη βρετανική επίθεση της 27ης και μιμούμενη το Ριζοσπάστη αναφέροντας ότι «2 τεθωρακισμένα Αγγλικά ακολουθούν τους αντάρτες» που ήδη είχαν μπει στην πόλη. Να γιατί τέσσερις δεκαετίες αργότερα τοπικός αρχηγός των ανταρτών ισχυριζόταν εις πείσμα της αλήθειας ότι η Force 133 δεν έριξε «ούτε μία τουφεκιά» εναντίον των Γερμανών!

Χρειάζεται όντως σθένος να αντιδιαστέλλεται κανείς με τις πηγές. Αλλά θαυμασμός τελικά πρέπει στον τύπο της Κατοχής, ιδιαίτερα τον αντιστασιακό, με τις τόσο πλούσιες πληροφορίες που σήμερα μας παρέχει κι επίσης έπαινοι για όσους τον διέσωσαν!

Ευχαριστώ πολύ!

ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

2009-01-15T08:12:00.000-08:00

Εικόνες από την πρωτοχρονιάτικη εκδρομή (2009) στην Αετομηλίτσα και Λυκόρραχη Γράμμου:

1) στο Μνημείο του ΔΣΕ

2) στα έλατα του Τάλιαρου

ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΝΔΑΙΣΙΑ ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ

2008-12-24T07:41:00.000-08:00

Τρίτη 23.12.08 στο Μύλο Λευκοπηγής μουσικό σχήμα από την Αιανή συμμετείχε σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο άτυπος σύλλογος γυναικών Λευκοπηγής. Στη φωτό τα τέσσερα από τα πέντε μέλη του σχήματος

Η ΦΛΩΡΙΝΑ ΣΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΙΔΗΡΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΩΝ ΤΗΣ

2008-12-18T12:41:00.000-08:00

Στο βήμα ο νομάρχης Θεσσαλονίκης Παναγιώτης Ψωμιάδης. Αριστερά του ο Νικόλαος Μέρτζος, πρόεδρος της ΕΜΣ, ο Ιωάννης Κολιόπουλος, καθηγητής Ιστορίας στο ΑΠΘ κι ο Θανάσης Καλλιανιώτης, δρ Ιστορίας ΑΠΘ

Ανακοίνωση του Θαν. Καλλιανιώτη στην παρουσίαση ομώνυμου βιβλίου στην Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών την 17η Δεκεμβρίου 2008, οργανωμένη από την ΕΜΣ, το Πολεμικό Μουσείο και το Σύλλογο Φλωρινιωτών Θεσσαλονίκης

Παρά τις προβλέψεις ο Ελληνικός Στρατός όχι μόνο αμύνθηκε εναντίον των Ιταλών το 1940, αλλά τους ανάγκασε να αποσυρθούν ηττημένοι δεκάδες χιλιόμετρα προς τα πίσω. Στο Έπος του Σαράντα συνεισέφεραν σημαντικά οι στρατιώτες της Φλώρινας δείχνοντας, εκτός από πίστη στην πατρίδα, αξιοθαύμαστες πολεμικές αρετές

Έπος και σιδηρά συντάγματα
Καθώς η ευγενής Ιστορία εναντιώνεται στο μύθο, ο τίτλος του βιβλίου που παρουσιάζεται σήμερα, ιδιαίτερα οι λέξεις έπος και σιδηρά συντάγματα, φαίνονται εκ πρώτης όψεως υπερβολικές. Όμως όπως θα αποδειχθεί στη συνέχεια στην προκειμένη περίπτωση καμία παραδοξότητα δεν ισχύει και μάλιστα η πραγματικότητα αποδεικνύεται ανώτερη του μύθου.

Πιο απλά: ελάχιστοι έως κανείς πίστευε στις αρχές του φθινοπώρου του 1940 ότι η Ελλάδα, η οποία είχε ηττηθεί το 1922 στη Μικρά Ασία, θα ήταν ικανή όχι μόνο να αμυνθεί αποτελεσματικά εναντίον της Ιταλίας, ευρωπαϊκής χώρας ικανής να στέλνει στρατιώτες ακόμα και στην Αφρική, αλλά και να την απειλήσει σοβαρά καταστρέφοντας μεγάλο μέρος των ενόπλων δυνάμεών της.

Θα ήταν ανειλικρινές να μην υπομιμνηστεί ότι σ’ αυτούς τους ελάχιστους που έτρεφαν σοβαρές ελπίδες για την αποτελεσματικότητα του Ελληνικού Στρατού ανήκε ο «Πρόεδρος της Κυβερνήσεως» Ιωάννης Μεταξάς, ικανότατος επιτελικός αξιωματικός, που από το 1936 προπαρασκεύαζε τη χώρα προς πόλεμον, χωρίς να διαψευσθεί για άλλη μία φορά.

Ο πόλεμος των έξι μηνών στο μέτωπο της Βορείου Ηπείρου από τον Οκτώβριο του 1940 έως τον Απρίλιο του 1941 έδειξε ότι το απίστευτο μεταμορφώθηκε σε γεγονός κι αν δεν επενέβαιναν οι Γερμανοί, πιθανώς αυτό το απίστευτο θα προσλάμβανε περαιτέρω διαστάσεις! Αν και κατά κόρον, χωρίς βεβαίως να παρατεθούν επαληθευτικά στοιχεία, επαναλαμβάνεται ότι οι Ιταλοί ήταν ειρηνικοί και δεν πολέμησαν, στην πραγματικότητα επρόκειτο για έναν σκληρότατο αγώνα, αφού μόνο η 15η Μεραρχία υπέστη βαρύτατες απώλειες!

Σε αυτό το αδιαμφισβήτητο έπος συνεισέφεραν όλοι οι Έλληνες στρατιώτες, ξεχωριστή όμως θέση κατέχουν τα συντάγματα της Φλώρινας για τρεις λόγους: α) πρώτοι αυτοί διέλυσαν την εχθρική άμυνα αναγκάζοντας τους Ιταλούς προς ευθυγράμμισιν της γραμμής τους να οπισθοχωρήσουν β) επιτέθηκαν εναντίον οχυρωμένων θέσεων γ) λόγω της ανδρείας των μεταφέρθηκαν ως κύρια δύναμη κρούσης στο κεντρικό μέτωπο, όπου πάλι ανδραγάθησαν εναντίον καλά προφυλαγμένων Ιταλών.

Σύνθεση, διαφορές και συνεκτικός δεσμός
Πριν υποστηριχθούν τα λεγόμενα με μία αδρή παράθεση των σχετικών συμβάντων, ας δούμε τη σύνθεση, τις διαφορές και το συνεκτικό δεσμό της 15ης Μεραρχίας, στην οποία ανήκαν το 28ο, το 33ο και το 90ό συντάγματα. Από την προσμέτρηση των πεσόντων, οι οποίοι κατάγονταν από όλη την Ελλάδα, ο βασικός κορμός των στρατιωτών προερχόταν από τη Δυτική Μακεδονία, ειδικότερα τη Φλώρινα και την Εορδαία.

Όλοι οι άνδρες ομιλούσαν την ελληνική γλώσσα με ορισμένες αποκλίσεις στην προφορά ή το λεξιλόγιο και πράγματι ένας ικανός παρατηρητής θα μπορούσε να διακρίνει την ελληνική νόρμα, την ποντιακή, την καππαδοκική και τα χωριάτικα της ηπειρωτικής Ελλάδας, των νησιών ή της Μικράς Ασίας. Ορισμένοι γνώριζαν ακόμη μία δεύτερη ή και τρίτη γλώσσα όπως τουρκικά, βλάχικα, σλάβικα, αρβανίτικα ή αθιγγανικά.

Εκτός από τη στολή και τη μοίρα ο κοινός δεσμός των στρατιωτών της 15ης Μεραρχίας ήταν η αγάπη στην πατρίδα τους την Ελλάδα. Γι αυτήν πολέμησαν και θυσιάστηκαν χωρίς διακρίσεις. Ακόμα κι οι μετρημένοι στα δάχτυλα των δύο χεριών που αυτομόλησαν στους Ιταλούς, για την Ελλάδα πολέμησαν μέχρι να την απαρνηθούν, καταπτοημένοι από τις ανυπόφορες καιρικές συνθήκες, την ελλιπή διατροφή και τον πανταχού παρόντα θάνατο όχι στις αρχές του πολέμου, αλλά τον Ιανουάριο του 1941 και πριν από την επίθεση στο φοβερό ύψωμα Μάλι Ταρονίν του κεντρικού μετώπου.

Γενικά περί του Αλβανικού Μετώπου
Ένας ακόμη κοινός τόπος χρήζει άρσης, ότι η χώρα μας δέχτηκε ξαφνικά την εισβολή των Ιταλών. Η αλήθεια είναι ότι ήταν έτοιμη, αφού ήδη από το 1939 είχαν εκπονηθεί σχέδια άμυνας στα σύνορα με την Αλβανία. Το αδύνατο σημείο για μας ήταν πως, καθώς η Βουλγαρία καιροσκοπούσε, το αμυντικό μέτωπο περιελάμβανε και τα βόρεια σύνορα κι ακόμη αναμέναμε επίθεση από τη θάλασσα. Τρία δηλαδή ανοιχτά μέτωπα, πράγμα που σήμαινε μεγάλη διασπορά δυνάμεων και δυσκολία εγκαίρου προσανατολισμού των εφεδρικών τμημάτων.

Το ιταλικό σχέδιο ήταν ορθό. Κύρια επίθεση στον τομέα Ελαίας –Καλαμά για να καταληφθούν τα Ιωάννινα με παράλληλη παραλιακή προώθηση προς την Άρτα. Ταυτοχρόνως ταχύτατη κατάληψη του Μετσόβου από μία μεραρχία Αλπινιστών, με πορεία μέσω της βόρειας Πίνδου, με τριπλό στόχο α) αποκοπή των ελληνικών ενισχύσεων που αναμένονταν από τη Θεσσαλία β) υπερφαλάγγιση των αμυνομένων στον τομέα Ελαίας –Καλαμά και γ) διαχωρισμό των δυνάμεων της Ηπείρου από το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας. Στο μέτωπο της Φλώρινας -Καστοριάς θα κρατούσαν ενεργητική άμυνα.

Δυστυχώς γι αυτούς τα πράγματα εξελίχτηκαν διαφορετικά. Στην Ελαία –Καλαμά οι υποτιμημένοι Έλληνες αντέταξαν σθεναρότατη άμυνα με την αρωγή του πυροβολικού κυρίως, αλλά και δια της λόγχης. Στη βόρεια Πίνδο οι Αλπινιστές έπαθαν πανωλεθρία, καθώς αποκόπηκαν οι εφοδιοπομπές των. Αλλά αυτό που ανέτρεψε εντελώς το σχέδιο ήταν η απρόσμενη γι αυτούς ήττα στον τομέα της Φλώρινας –Καστοριάς, αφού η 15η Μεραρχία μέσα σε λίγες μέρες προωθήθηκε νικηφόρα ως την Κορυτσά, αναγκάζοντάς τους, όπως ήδη έχει ειπωθεί, να οπισθοχωρήσουν έξω από τα ελληνικά σύνορα περιπίπτοντας έκτοτε σε κατάσταση άμυνας.

Το μέτωπο της Κορυτσάς
Ό,τι συνέβη στο μέτωπο της Κορυτσάς μπορεί κανείς λεπτομερώς και με ακρίβεια να πληροφορηθεί μελετώντας τα ημερολόγια των συνταγμάτων, τα οποία εμπεριέχονται στο βιβλίο που έχουμε την τιμή να παρουσιάσουμε σήμερα. Επρόκειτο για ένα δύσκολο πεδίο μάχης, αφού η πεδινή προέλαση των ελληνικών δυνάμεων μέσω της κοιλάδας του Άνω Δεβόλη ήταν απαγορευτική, λόγω του φόβου των ιταλικών αρμάτων και του πυροβολικού. Απέμενε λοιπόν η δια της λόγχης βήμα προς βήμα επίθεση εναντίον των από καιρό οχυρωμένων Ιταλών, οι οποίοι είχαν το επιπλέον πλεονέκτημα της εποπτείας ολόκληρου του τοπίου από την κορυφή του όρους Ιβάν.

Την ημέρα 28η Οκτωβρίου 1940 το 28 σύνταγμα κατέλαβε το μεθοριακό ύψωμα Ορόσημον Σμαρδέσι και την επομένη απέκρουσε εκεί επιτυχώς επίθεση, κατά την οποία φονεύθηκε ο πρώτος Ιταλός στρατιώτης. Το ίδιο επαναλήφθηκε την 30ή Οκτωβρίου με τρεις επιπλέον ιταλικές απώλειες. Τις δύο μέρες που ακολούθησαν το 28ο σύνταγμα κατέλαβε, πάλι δια της λόγχης και κάτω από πυκνά πυρά εχθρικού πυροβολικού, τα πρώτα υψώματα μέσα στην Αλβανία.

Παρόμοια ήταν η πορεία του 33ου συντάγματος με ελάχιστη καθυστέρηση, αφού η πρώτη νικηφόρα επίθεση χώραν την 1η Νοεμβρίου του 1940 εναντίον του υψώματος Βερνίκ όπου μάλιστα συνελήφθησαν 50 αιχμάλωτοι Ιταλοί. Όπως γράφτηκε στο ημερολόγιο της μονάδας την ημέρα αυτή «Αξιωματικοί και στρατιώτες … με εφ’ όπλου επετέθησαν ευθύς εξ αρχής ανατρέψαντες τον εχθρόν Ζητωκραυγάζοντας Ζήτω η Ελλάς!».

Αν τις επόμενες ημέρες οι θυελλώδεις επιθέσεις της 15ης Μεραρχίας ανεστάλησαν, αυτό δεν οφειλόταν στην έλλειψη θάρρους ή πατριωτισμού, αλλά στις δυσκολίες που αναφέρθηκαν, οι οποίες υποχρέωναν τον Ελληνικό Στρατό σε προσεκτική μελέτη των περαιτέρω κινήσεων. Έτσι ίδια, αν όχι ανώτερη, ορμητικότητα επέδειξαν την 14η Νοεμβρίου του 1940 τα σιδηρά συντάγματα της Φλώρινας, όταν επιτέθηκαν δια της λόγχης και των χειροβομβίδων, χωρίς την προστασία του πυροβολικού και δίχως να υπολογίζουν τις απώλειες, εν προκειμένω 42 νεκροί και 161 τραυματίες. Ήταν επόμενο λοιπόν όχι μόνο να καταληφθεί η Κορυτσά, αλλά τα ελληνικά τμήματα να προχωρήσουν βαθιά μέσα στην Αλβανία σταματώντας αναγκαστικά εμπρός σε χιονισμένους ορεινούς όγκους άνω των 2.000 μέτρων.

Το μέτωπο Κλεισούρας -Μπούμπεσι
Η επιδείνωση του καιρού και η απομάκρυνση από τις βάσεις εφοδιασμού ήταν δύο από τους παράγοντες που για να συνεχιστεί νικηφόρα ο αγώνας εναντίον των Ιταλών χρειαζόταν η κατάληψη και κατοχή βασικών οδικών αρτηριών και κόμβων όπως ο αντίστοιχος της Κλεισούρας –Τεπελενίου ο οποίος άνοιγε έπειτα το δρόμο για την πεδιάδα. Καθώς όμως έλλειπαν τα άρματα μάχης, απέμενε η κίνηση μέσω χιονισμένων ορεινών όγκων, υπόθεση καθόλου εύκολη καθώς μέσα στο δριμύ χειμώνα άρχισαν να αυξάνονται οι θάνατοι των κτηνών και να επιπολάζουν οι παγοπληξίες των ανδρών.

Για τη διάνοιξη του κόμβου Κλεισούρας καλέστηκαν από το μέτωπο της Κορυτσάς τα συντάγματα της Φλώρινας, όχι μόνο επειδή οι στρατιώτες άντεχαν στο κρύο και τις στερήσεις, αλλά και διότι είχαν επιδείξει άφθονο ηρωισμό κι αγάπη στην πατρίδα. Έτσι μέσα στον Ιανουάριο του 1941 νέες επιθέσεις της 15ης Μεραρχίας σάρωσαν την ιταλική άμυνα προκαλώντας εκατοντάδες απώλειες στους Ιταλούς που οπισθοχωρούσαν συνεχώς παρόλη την υπεροχή τους σε αριθμό στρατιωτών, όλμων κι αεροπλάνων.

Στην εαρινή επίθεση των Ιταλών το Μάρτιο του 1941 δεν ήταν παρόντα τα σιδηρά συντάγματα της Φλώρινας. Είχαν αποτραβηχτεί στα μετόπισθεν για να ξεκουραστούν κι επουλώσουν τις πληγές τους έπειτα από τετράμηνο αγώνα συνεχόμενων επιθέσεων. Απέδρασαν από αυτόν τον σκληρό αγώνα έχοντας μεγάλες απώλειες, 1363 νεκρούς και τριπλάσιους τραυματίες. Αλλά, αν οι πεσόντες της 15ης Μεραρχίας έφυγαν τότε, η προσφορά τους στην πατρίδα παραμένει ως σήμερα κληρονομιά για τους απογόνους των και για όλη την Ελλάδα.

Επιλογικά
Τα συντάγματα της Φλώρινας αποδείχτηκαν όντως σιδηρά στο Έπος του Σαράντα!

Φωτογραφία των συντελεστών του βιβλίου μετά την εκδήλωση. Από αριστερά: Αριστοτέλης Σπυριδόπουλος, Ελένη Σταματιάδου, Βασίλειος Δημητριάδης, Πελαγία Χαραλαμπίδου, Σωτηρία Βασιλείου (μεταπτυχιακοί φοιτητές Ιστορίας στο ΑΠΘ), Θανάσης Καλλιανιώτης, Ιωάννης Κολιόπουλος και Στράτος Δορδανάς (Λέκτορας ΠΔΜ)

ΜΟΥΣΙΚΗ, ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ

2008-11-22T01:23:00.000-08:00

Ανακοίνωση του Δρ Θανάση Καλλιανιώτη στην ημερίδα με τίτλο ΤΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ που οργάνωσαν το Τμήμα Επιστ. & Παιδαγωγ. Καθοδήγησης ΠΕ Δυτ. Μακεδονίας, οι Σχολικοί Σύμβουλοι ΔΕ Γρεβενών και η Διεύθυνση ΠΕ Γρεβενών στο Αμφιθέατρο του 4ου ΔΣ Γρεβενών την 19/11/08

Η ανακοίνωση εξετάζει τις μεταβλητές που συνθέτουν το τρίπτυχο: το μάθημα της Μουσικής, ο διδάσκαλος μουσικός κι ο μανθάνων μαθητής στο Ολοήμερο Σχολείο. Και τα τρία εν τέλει συγκεφαλαιώνονται κατά την παρουσίαση ενός άρτι αφιχθέντος σχετικού εκπαιδευτικού λογισμικού

ΓΕΝΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Μία εξήγηση για τον τίτλο: αιτούμενος στόχος είναι ο μαθητής, τον οποίο καλούνται να πλησιάσουν μέσω της διδασκαλίας της μουσικής οι εκπαιδευτικοί της μουσικής (στο εξής μουσικοί) του Ολοήμερου Σχολείου.

Δυστυχώς ο ομιλών γνωρίζει ανισοβαρώς το κείμενο εδώ οσμωτικό τρίπτυχο, δηλαδή σχεδόν καλά το πεδίο της μουσικής ως ερασιτέχνης –και παλαιότερα επαγγελματίας- κιθαρωδός, λίγο τους μαθητές των μισών Ολοήμερων Σχολείων του νομού και μάλλον καθόλου εσάς, τους δασκάλους της μουσικής.
Πριν λοιπόν αποδράσουμε στα ενδότερα του θέματος, προτείνω ευθαρσώς κι ευθέως να γνωριστούμε από κοντά, προς ανταλλαγήν απόψεων ή και διαξιφισμών για τη ζωή, την παιδεία και τον πολιτισμό.

Για να εργαστεί με συνέπεια ο μουσικός στο Ολοήμερο Σχολείο χρειάζεται οπωσδήποτε να μελετήσει καλά τον εξής επτάλογο, ο οποίος θα σας δοθεί στο τέλος της εκδήλωσης σε ψηφιακή μορφή:
α) την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) αρ.1471/22.11.02 όπου γίνεται λιτός λόγος για τη μουσική στο Ολοήμερο Σχολείο
β) το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠΣ) μέσα στο οποίο αναγράφεται τι πρέπει να μάθει ο μαθητής και με ποιο τρόπο
γ) το Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (ΕΠΠΣ), όπου ενυπάρχουν μέθοδοι διδασκαλίας και αναφορές στον εξοπλισμό του μουσικού
δ) το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (ΔΕΠΠΣ), στο οποίο παρουσιάζεται, με τίτλους, η σχέση της μουσικής με τα άλλα μαθήματα
ε) το διδακτικό πακέτο της μουσικής που διδάσκεται στο πρωινό ωράριο, 9 εν συνόλω βιβλία
στ) το συμπιεσμένο λογισμικό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου με τίτλο «Μουσική Α' - ΣΤ' Δημοτικού», που ακόμη δεν κατορθώθηκε η αποσυμπίεσή του
ζ) το πρόσφατα αφιχθέν πακέτο με τίτλο «Μουσικός Κόσμος» όπου περιέχονται δύο βιβλία (για το μαθητή και το δάσκαλο) και δύο ψηφιακοί δίσκοι (ένας ακουστικός κι ο έτερος με δεδομένα)

ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ

Κεντρικό ζητούμενο της μουσικής είναι η απόλαυση, η οποία πραγματώνεται με την ακρόαση, την εκτέλεση και τη δημιουργία. Η διαδικασία ενέχει τρεις διδακτικούς τομείς α) τη Θεωρία που ασχολείται με την ιστορία π.χ. της μουσικής β) την πράξη ως τραγούδι ή παίξιμο οργάνων και γ) το συναίσθημα όπου εξετάζονται διάφορα είδη της μουσικής στη συγχρονία και διαχρονία τους.

Οι κύκλοι μάθησης στο Ολοήμερο Σχολείο είναι δύο: ο πρώτος περιλαμβάνει την Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξη, ο έτερος τις τρεις υπόλοιπες.

Για τον πρώτο κύκλο βασικές μεταβλητές είναι:

Η γνωριμία με τους ήχους και οι δυνατότητες της φωνής των μαθητών

Η μίμηση διάφορων ήχων

Η εκτέλεση ρυθμικών & μελωδικών σχημάτων είτε με το αυτί είτε με μουσικά σύμβολα

Το ομαδικό τραγούδι μέσα στην τάξη

Η αναγνώριση διάφορων ηχητικών πηγών (φυσικές ή τεχνητές)

Το παίξιμο απλών οργάνων και τα τραγούδια στις εορτές και τις εκδηλώσεις.

Στις επόμενες τάξεις (ο δεύτερος κύκλος) οι βασικοί άξονες είναι:

- Η εκτέλεση μουσικών έργων στη διαχρονία και συγχρονία τους
- Το διάβασμα παρτιτούρας
- Η σύνθεση μουσικής με απλές αρμονικές ακολουθίες
- Η απομνημόνευση τραγουδιών και η ερμηνεία τους μπροστά στο κοινό
- Η δημιουργία χορωδίας και ορχήστρας
- Η συμπλοκή της μουσικής με το χορό και το θέατρο
- Η παραγωγή μουσικής με τα συνήθη μέσα, αλλά και διαμέσω της τεχνολογίας και της πληροφορικής

ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ

Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι οι μουσικοί των Ολοήμερων Σχολείων έχουν διάφορες σπουδές στο βιογραφικό τους, που εκτείνονται από Ωδεία έως και Πανεπιστημιακά Τμήματα. Αυτό σημαίνει ότι μερικοί έως αρκετοί χρειάζεται να μελετήσουν, εκτός από τα ήδη αναφερόμενα, κι άλλα κείμενα θεωρητικής υφής όπως λ.χ. της Σχολ. Συμβ. Μουσικής Θεσσαλίας Ξανθούλας Παπαπαναγιώτου, αφού μία από τις αδύναμες διαστάσεις του χώρου είναι, σύμφωνα με το Σύλλογο ΕΑΜΑΠΕ, η «έλλειψη ακαδημαϊκού επιπέδου».

Καθώς όμως η θεωρία απέχει μερικές φορές αρκετά από την πράξη, υπάρχουν και άλλες πηγές στις οποίες πρέπει να ανατρέξει ο μουσικός, ως άμεσο βοήθημα για τη δουλειά του: α) πρακτικά κείμενα όπως αυτά που ακούσατε από τους προλαλήσαντες ή έτερα όπως π.χ. του Προϊσταμένου Επιστ. και Παιδαγωγ. Καθοδήγησης Πελοποννήσου Γεωργίου Νάσαινα β) επαφές με δασκάλους, ιδιαίτερα με έμπειρους όπως π.χ. οι Διευθυντές των Σχολείων.

Ιδιαίτερα οι τελευταίες κομίζουν στο νεαρό μουσικό άμεση γνώση περί της εργασιακής συμπεριφοράς του αλλά και τρόπους διαχείρισής των μαθητών –περί αυτών έχουν ήδη ομιλήσει εδώ οι προηγούμενοι σύνεδροι.

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ

Για τον Εκπαιδευτικό της μουσικής, όπως και για κάθε δάσκαλο, η άριστη θεωρητική κατάρτιση και οι πλούσιες εμπειρίες θα ήταν θαυμάσιο να συνάδουν με μία άρτια γνώση της τοπικής ανθρωπογεωγραφίας. Δηλαδή να γνωρίζει ο μουσικός τόσο τις ατομικές δυνατότητες των μαθητών όσο και την τοπική κληρονομιά.

Πιο απλά: έκαστος μαθητής έχει δικό του ρυθμό ομιλίας, εκφώνησης, μελέτης και συμπεριφοράς, τον οποίο αρκετές φορές υιοθετεί επηρεαζόμενος από το χώρο που ζει, από την τοπική δηλαδή παράδοση. Εφόσον ο λόγος γίνεται εδώ για τη μουσική, στα Γρεβενά χωρίς ουδεμία αμφιβολία βασιλέας των οργάνων είναι το κλαρίνο, οπότε ο μουσικός διαθέτει μία ρωμαλέα βάση αφόρμησης, αν θελήσει να υλοποιήσει ένα διαθεματικό σχέδιο εργασίας ή να αναπτύξει μία μαθητική ορχήστρα δίδοντας βαρύτητα στην παραδοσιακή μουσικής.

ΕΝΑ ΠΡΟΣΦΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

Λίαν προσφάτως ήρθε στα Δημοτικά Σχολεία της πόλης των Γρεβενών, όπως ήδη ειπώθηκε, το διδακτικό πακέτο «Μουσικός Κόσμος». Στον έναν ακουστικό δίσκο περιέχονται μελωδίες που μπορούν να επενδυθούν με φωνές. Στον άλλο δίσκο, των δεδομένων, υπάρχουν εκπαιδευτικές δραστηριότητες πολυμέσων, που μπορεί να τρέξει ο μουσικός στο Ολοήμερο Σχολείο.

Οι άξονες αυτών των μαθημάτων είναι γνωστοί στους εκπαιδευτικούς: στην αρχή καθορίζονται οι στόχοι, περιγράφονται έπειτα τα εργασιακά μέσα, αναλύεται η μέθοδος προσέγγισης και τέλος ακολουθεί η αξιολόγηση όσων έχουν διδαχθεί.
Ας περιπλανηθούμε για λίγα λοιπόν λεπτά στο «Μουσικό Κόσμο»!

ΠΗΓΕΣ
http://11dim-evosm.thess.sch.gr
http://www.pi-schools.gr
http://www.musesnet.gr
http://www.iema.gr
http://www.primarymusic.gr
Μουσικός Κόσμος, Καστανιώτης –Ντινόπουλος, Αθήνα 2004 (Audio CD ROM και DVD ROM)

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΟΛΟΗΜΕΡΩΝ, Γρεβενά 19.11.08

2008-11-16T01:37:00.000-08:00

Το Ολοήμερο Σχολείο: παιδαγωγικό και εκπαιδευτικό κλίμα

Δρ Ιωάννης Μπάκανος, Σχολικός Σύμβουλος Περιφερειακής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας

Το Ολοήμερο Σχολείο επιδιώκει να συνδυάσει:
Την παιδαγωγική προστασία
Την οικονομική στήριξη των γονέων
Την καλλιέργεια του παιδιού με την προσφορά νέων μαθημάτων

Ο τύπος αυτού του Σχολείου έρχεται να επιτελέσει ένα πολλαπλό ρόλο:
κοινωνικό, παιδαγωγικό και διδακτικό.

Το καθιερωμένο Σχολείο αναμορφώνεται ως προς:

Το χρόνο παραμονής των παιδιών σε αυτό
Προστασία από έκθεση σε ποικίλους κινδύνους
Δημιουργική αξιοποίηση του χρόνου αναμονής των γονέων
Απαλλαγή των γονέων από πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση για εξωσχολικές εκπαιδευτικές ανάγκες

Η εκπαίδευση που παρέχεται στους μαθητές αυτού του Σχολείου είναι ανάγκη να στηρίζεται στις παρακάτω βασικές αρχές:

Ευέλικτο, ενδιαφέρον και ευχάριστο πρόγραμμα εργασίας
Η όλη ατμόσφαιρα δραστηριοτήτων να ικανοποιεί γνωστικές και ψυχολογικές ανάγκες, οι οποίες στηρίζονται στα ενδιαφέροντα και τα βιώματα των παιδιών
Η συναισθηματική στήριξη και η ενθάρρυνση των μαθητών αποτελεί απαραίτητο λόγο για την καλλιέργεια και ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων, τις οποίες αδυνατούμε να αναδείξουμε στο κανονικό ωρολόγιο πρόγραμμα εργασίας
Η συνεργασία δασκάλων-γονέων-μαθητών-κοινωνίας δημιουργεί άριστο παιδαγωγικό κλίμα και είναι αδήριτη ανάγκη να επιδιώκεται
Η διαδικασία της αξιολόγησης χρησιμεύει μόνο στους εκπαιδευτικούς για ανατροφοδοτικές παρεμβάσεις. Το «λάθος» δεν είναι κολάσιμο, αλλά αποτελεί αφετηρία επανορθωτικής διδακτικής παρέμβασης
Το παιδί να μάθει πώς να μαθαίνει και όχι πώς να διδάσκεται
Ο εκπαιδευτικός να λειτουργεί στο πνεύμα των καινοτόμων δραστηριοτήτων, οι οποίες μεταμορφώνουν το Σχολείο και το περιεχόμενο τους
Η γνώση να μην είναι μετέωρη, αλλά να αναφέρεται στα πράγματα και στον κόσμο που διαρκώς αλλάζει
Η αγάπη για το παιδί και το ενδιαφέρον μας για τις ανάγκες του, να κατευθύνουν την παρέμβασή μας ως εκπαιδευτικών× να απαλλαγούμε σταδιακά από στατικές αντιλήψεις, που δεσμεύουν τις ανανεωτικές διαθέσεις. Λόγοι ανετοιμότητας πάντοτε θα υφίστανται, αλλά η τόλμη και η δοκιμή θα μας πάνε μπροστά.

Διοίκηση και διαχείριση του Ολοήμερου Σχολείου

MSc Γεώργιος Αλεξ. Φιλιόπουλος, Διευθυντής ΠΕ Ν. Γρεβενών

Η παρούσα εισήγηση αναφέρεται στην οργάνωση, διοίκηση και εποπτεία του Ολοήμερου Σχολείου, καθώς επίσης στην ενημέρωση και διάχυση των αποτελεσμάτων του.

Το ολοήμερο σχολείο έχει έντονο εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιεχόμενο, με κυριότερα χαρακτηριστικά: ευέλικτο – βιωματικό - ανοιχτό στη ζωή και να συνδέεται με τις αλλαγές της εσωτερικής λειτουργίας της σχολικής μονάδας.

Στη χώρα μας η ίδρυση και η λειτουργία του Ολοήμερου Δημοτικού Σχολείου καθιερώθηκε το 1997-1998, με το άρθρο 4, του Ν. 2525/97.

Στο Ν. Γρεβενών λειτουργούν (16) Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία.

Η Ενισχυτική Διδασκαλία και η Προετοιμασία των μαθητών για την επόμενη μέρα

Αναστάσιος Τασινός, Σχολικός Σύμβουλος Β΄ Περιφέρειας ΔΕ Γρεβενών

Για να υπάρξει μια επαρκής Προετοιμασία και Ενισχυτική Διδασκαλία, στο Ολοήμερο Σχολείο, πρέπει κατά την άποψή μας, η προσπάθεια αυτή να υποστηρίζεται από τους εξής παράγοντες:

Ο υπεύθυνος δάσκαλος του Ολοήμερου Σχολείου να εργάζεται με υπευθυνότητα και ευσυνειδησία, παρέχοντας επαρκές παιδαγωγικό και διδακτικό έργο

Να υπάρχει κατάλληλο εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα, ώστε οι ώρες προετοιμασίας να κατανέμονται ισάριθμα σε όλες τις ημέρες της εβδομάδας

Να υπάρχει συνεργασία των εκπαιδευτικών Πρωινού Σχολείου και των εκπαιδευτικών Ολοήμερου Σχολείου

Να υπάρχει συνεργασία των εκπαιδευτικών του Ολοήμερου Σχολείου και των Γονέων των μαθητών

Να υπάρχει συνεργασία των εκπαιδευτικών Ολοήμερου Σχολείου και των υπεύθυνων Στελεχών της Εκπαίδευσης. ( Δ/ντή Σχολείου, Σχολικό Σύμβουλο, Προϊστάμενο)

Να υπάρχει καθημερινή φροντίδα, του υπεύθυνου δασκάλου του Ολοήμερου Σχολείου, για τη σίτιση των μαθητών

Μουσική, μουσικοί και μαθητές στο Ολοήμερο
Δρ Θανάσης Καλλιανιώτης, Σχολικός Σύμβουλος ΔΕ Γρεβενών

Η ανακοίνωση εξετάζει τις μεταβλητές που συνθέτουν το τρίπτυχο: το μάθημα της Μουσικής, ο διδάσκαλος μουσικός κι ο μανθάνων μαθητής στο Ολοήμερο Σχολείο.

Και τα τρία εν τέλει συγκεφαλαιώνονται κατά την παρουσίαση ενός άρτι αφιχθέντος σχετικού εκπαιδευτικού λογισμικού

εκδήλωση για την απελευθέρωση της Αιανής 13.11.08

2008-11-08T13:51:00.000-08:00

Στιγμιότυπα από την εκδήλωση όπου τα πρόσωπα: Οι ομιλητές Θανάσης Καλλιανιώτης -Δρ Ιστορίας και Στράτος Δορδανάς -Λέκτορας ΑΠΘ.

Ο δήμαρχος Αιανής Γεώργιος Τζέλλος, ο Ιωάννης Κουμπούρας -δημοσιογράφος, ο Ιωάννης Λαμπρόπουλος -δημοτικός σύμβουλος, ο πατήρ Στέφανος Γκριτζέλης, ο Ιωάννης Σόκουτης νομαρχιακός σύμβουλος και άλλοι δημοτικοί σύμβουλοι

Η Ευέλικτη Ζώνη στο Δημοτικό Σχολείο: όψεις θεωρίας και πράξης

2008-10-21T09:26:00.000-07:00

Η παρούσα ανακοίνωση είναι τριμερής: αρχικά παρουσιάζονται οι πηγές για την επεξεργασία του θέματος. Έπειτα σχολιάζονται αδρομερώς ορισμένες αντίθετες με την Ευέλικτη Ζώνη γνώμες. Τέλος ακολουθούν απόψεις περί μίας πρακτικής διεξαγωγής της

ΟΙ ΠΗΓΕΣ
Για την συγγραφή της ανακοίνωσης μελετήθηκε το υλικό που είναι αναρτημένο στον ιστότοπο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (στο εξής ΠΙ) σχετικά με την Ευέλικτη Ζώνη του Δημοτικού και του Γυμνασίου –ανάμεσά του υπάρχει και μία σχετικά πρόσφατη εργασία της δασκάλας Αλεξίας Κωτίτσα με τίτλο «Διατροφή –Υγεία».

Επίσης ξεφυλλίστηκε ένα έντυπο με τίτλο Οδηγός Σχεδίων Εργασίας (Πολυθεματικό βιβλίο –Ευέλικτη Ζώνη -Διαθεματικότητα) που τυπώθηκε από το ΠΙ προς χάριν των εκπαιδευτικών το 2002. Ακόμη διαβάστηκαν διάφορες απόψεις και κείμενα στο διαδίκτυο, τα οποία είτε στηρίζουν είτε επιτίθενται στο θεσμό της Ευέλικτης Ζώνης.

Παρόλο που ο εκφωνών γνωρίζει ότι ελάχιστα μάλλον εκ μέρους του νέα στοιχεία για το ζήτημα μπορούν να κομιστούν μπροστά σας, θεωρεί τον εαυτό του ευτυχή, διότι εφάρμοσε το σχολικό έτος 2004 -2005 την Ευέλικτη Ζώνη στο Σχολείο της Αιανής Κοζάνης, γεγονός που σημαίνει ότι είχε τη δυνατότητα να συγκρίνει την άνεση της θεωρίας με το σκληρό πεδίο της πραγματικότητας.

Ταυτόχρονα υπήρξε και δυστυχής, αφού αν και υποψήφιος τότε διδάκτορας της Ιστορίας, δηλαδή έμπειρος στην εκπόνηση ερευνητικών εργασιών, δεν κατάφερε να συμπτύξει σε ένα ενιαίο όλο το μόχθο των μαθητών του της ΣΤ΄ τάξης. Ίσως κάποτε σε ώρα απραξίας θα βγει αυτός από το ξεχασμένο συρτάρι και θα δει ως πρέπει το φως της δημοσιότητας.

Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ
Αυτή η τρανταχτή αποτυχία εξηγεί τους δισταγμούς των εκπαιδευτικών (νηπιαγωγών, δασκάλων και καθηγητών) να αποδεχτούν κι εφαρμόσουν την Ευέλικτη Ζώνη. Όμως μόνο εν μέρει, διότι η πολεμική εναντίον της μικρή σχέση έχει με την αληθινή της διάσταση, αφού, όπως ήδη αποκαλύφτηκε με ένα προσωπικό παράδειγμα, μερικές φορές, αν όχι τις πιο πολλές, η θεωρία είναι κατά πολύ αντίθετη της πραγματικότητας.

Έχουν ειπωθεί διάφορα για την Ευέλικτη Ζώνη: ότι σκοπός της είναι η παθητική προσαρμογή του Σχολείου στην κοινωνία της αγοράς, πως στοχεύει στον ανταγωνισμό των εκπαιδευτικών μεταξύ τους, ότι επιτρέπει την είσοδο των χορηγών στα Σχολεία, πως προωθεί την αξιολόγηση -χειραγώγηση και άλλα τοιαύτα.

Ο εκφωνών έχοντας εργαστεί μαζί με τους μαθητές επάνω στο ζήτημα της μετανάστευσης από και προς το χωριό του σας διαβεβαιώνει ότι όλες οι παραπάνω γενικόλογες αντίθετες της Ευέλικτης Ζώνης γνώμες, καμία εντελώς αξία δεν έχουν, αφού σε κανένα μεταναστευτικό πρακτορείο δεν είχε απευθυνθεί προς αναζήτηση οικονομικής υποστήριξης και ούτε βομβάρδιζε, όπως έχει γραφτεί, με «ξεκάρφωτες και αντιεπιστημονικές πληροφορίες» τους μαθητές του, απλούστατα διότι οι μαθητές έφερναν στην τράπεζα της βασάνου το υλικό προς επεξεργασία κι όχι ο ίδιος.

Αυτές οι εχθρικές στην Ευέλικτη Ζώνη απόψεις αξία έχουν μόνο αν τις μελετά κανείς από την οπτική της πολιτικής επικοινωνίας. Αλλά το πιο αξιοθαύμαστο θα ήταν να ασχοληθεί μαζί τους κανένας τολμηρός δάσκαλος στην ώρα της Ευέλικτης Ζώνης!

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ
Φυσικά η Ευέλικτη Ζώνη, τα συνακόλουθα σχέδια εργασίας (πρότζεκτς στα αγγλικά), η διαθεματικότητα, η διεπιστημονικότητα, η διακλαδικότητα και άλλες παρόμοιες έννοιες είναι τέκνα του καιρού των. Εμφανίστηκαν ή, αν θέλετε, πύκνωσαν την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα σε περίοδο που οι Επιστήμες εξειδικεύονται και όλο και περισσότεροι άνθρωποι τις διακονούν. Καμία ξεχωριστά δεν μπορεί πια να διεκδικεί την πρωτιά από τις άλλες κι έτσι όσον αφορά στο πεδίο μας έχει παύσει πια η διάκριση μεταξύ πρωτευόντων και δευτερευόντων μαθημάτων. Η Γλώσσα π.χ. δεν είναι αξιότερη της Φυσικής Αγωγής ή της Μουσικής, αφού μία λυρική σκηνή κάλλιστα μπορεί να δοθεί όχι μόνον με λέξεις αλλά και με κινήσεις ή νότες.

Πρακτικά τώρα, τι ακριβώς είναι η Ευέλικτη Ζώνη; Είναι ένα 4ωρο ή 2ωρο κάθε εβδομάδα όπου ανάλογα με τη «γεωγραφία» του Σχολείου (τόπος κι ενδιαφέροντα μικρών και μεγάλων) κι έπειτα από συζήτηση με τους μαθητές επιλέγεται ένα θέμα: Αν είμαστε στο χωριό, μπορούμε π.χ. να ασχοληθούμε με τα τοπωνύμιά του, αν βρισκόμαστε στην πόλη με την αρχιτεκτονική της γειτονιάς. Οι μαθητές, αφού χωριστούν σε ομάδες, αναζητούν πρωταρχικά την πρώτη ύλη, σχετικές δηλαδή πληροφορίες, τις οποίες ανακοινώνουν προφορικά η γραπτά μέσα στην τάξη.

Ως τώρα η πρακτική αυτή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ομαδική δημοσιογραφία ή ιστοριοδιφική έρευνα, αφού, για να γίνουμε μικροί επιστήμονες χρειάζεται να επεξεργαστούμε το υλικό. Εν πρώτοις η αρίθμηση ανήκει στο κατώφλι της Επιστήμης: πόσα ανθρωπωνύμια και πόσα τοπωνύμια υπάρχουν ή αντίστοιχα πόσες μονοκατοικίες στο σύνολο των πολυκατοικιών; Αν συνεχίσουμε να ρωτάμε π.χ. πώς ερμηνεύεται έκαστο τοπωνύμιο ή αντίστοιχα ποια είναι η οικονομική κατάσταση όσων ζουν στις μονοκατοικίες αθλούμαστε ήδη στο στίβο της Επιστήμης, αφού χρειάζεται όχι μόνο να αναζητήσουμε περισσότερες γνώσεις και μάλιστα από άλλες επιστήμες, τη Γλωσσολογία π.χ. ή τις Οικονομικές, αλλά και να συγκρίνουμε δεδομένα.

Φυσικά η διατύπωση ερωτήσεων δεν είναι εύκολη υπόθεση κι αυτό εξηγεί κατά ένα μέρος το δέος των εκπαιδευτικών μπροστά στην Ευέλικτη Ζώνη. Κατά ένα άλλο η ελευθερία επιλογής του θέματος είναι επίσης μία βάσανος. Αμφότερα όντως είναι παράγοντες δισταγμών, αλλά μπορούν να αντισταθμιστούν. Αν και κατά κόρον διαδίδεται ότι στόχος της εκπαίδευσης είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης κι όχι η απόκτηση γνώσεων, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η πρώτη προϋποθέτει τις δεύτερες κι ακόμη πως όσο οι γνώσεις αυξάνονται τόσο παρέχεται στη σκέψη η δυνατότητα να οξύνεται.

Πιο απλά: αν αγαπήσουμε την Ευέλικτη Ζώνη τις πρώτες φορές είναι πολύ πιθανό ότι δεν θα καταφέρουμε να αχθούμε σε ένα επιθυμητό αποτέλεσμα. Αλλά αυτό δεν έχει σημασία, διότι η απόκτηση γνώσεων, η πρωτοβουλία κι ο πειραματισμός είναι μερικά από τα ζητούμενα, που, αν και δεν τελεσφορούν, σίγουρα ανοίγουν, αδρά έστω, ένα μονοπάτι προς τη διερεύνηση της γνώσης.

Αν τελικά εργαζόμαστε στην Ευέλικτη Ζώνη, έπειτα από τη συλλογή και την επεξεργασία των δεδομένων, ακολουθεί η αξιολόγηση της μεθόδου εργασίας και της ίδιας της εργασίας μας: π.χ. η προφορική ή η γραπτή έρευνα συνετέλεσαν περισσότερο; Η οικονομία της εργασίας ήταν η πρέπουσα ή ένα κεφάλαιό της χρειαζόταν περαιτέρω εμβάθυνση;

Η πραγματική πάντως απόλαυση για τους μικρούς ερευνητές όσο και για το σύμβουλο και συνθέτη δάσκαλο έρχεται όταν το πόνημα βρίσκεται μπρος στα μάτια των αναγνωστών, συμμαθητών, μαθητών από άλλα Σχολεία ή και εξωσχολικών. Πόσο άραγε θα την τιμήσουν;

Αν οι εκτυπώσεις κοστίζουν, σήμερα η κυκλοφορία μίας εργασίας στο διαδίκτυο είναι ευκολότερη υπόθεση. Ίσως από δω και στο εξής οι εργασίες της Ευέλικτης Ζώνης θα μπορούν να δημοσιεύονται στον ιστότοπο της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του νομού Γρεβενών έτσι ώστε να είναι προσιτές όχι μόνο στην περιοχή, αλλά και παγκοσμίως.
Όμως αυτά που ειπώθηκαν ας θεωρηθούν έναυσμα για έναν διάλογο μεταξύ μας κι αυτό είναι το σπουδαιότερο.

Ανακοίνωση του Δρ Θαν. Καλλιανιώτη στην ημερίδα «η Ευέλικτη Ζώνη και η εφαρμογή της στο Δημοτικό Σχολείο» που διοργάνωσε το Γραφείο Σχολικών Συμβούλων ΠΕ ν. Γρεβενών στο 4ο -7ο ΔΣ Γρεβενών την 9.9.08